کنکاشی در برهم کنش سنت های بومی و بیگانه پیرامون شیوه های تدفین هخامنشی

مرگ در زمره پایدارترین مولفه های حیات انسانی قرار دارد و به عنوان عنصری بنیادین، همواره نقشی تعیین کننده در شکل گیری فرهنگ ها و ساختارهای اجتماعی ایفا کرده است. زمان دقیق آگاهی انسان اولیه از ضرورت تدفین روشن نیست، اما شواهد باستان شناختی نشان می دهد که تدفین از نخستین نشانه های آگاهی و گذار به مرحله مدنیت محسوب می شود. سپردن جسد به خاک به منزله عنصری اساسی برای جلوگیری از فساد و آلودگی، اقدامی خلاقانه و نشانه ای از ورود انسان به فرایند تمدن به شمار می رود. انگیزه های اولیه تدفین را می توان در دو حوزه اساسی تبیین کرد: نخست، نیازهای عاطفی و روانی برای محافظت از پیکر عزیزان در برابر گزند حیوانات و آسیب های محیطی؛ دوم، ترس و باور به جهانی دیگر که تدفین را گذرگاهی ضروری برای ورود به آن جهان می دانست. بنابراین، تدفین نه صرفا اقدامی بهداشتی یا حفاظتی، بلکه کنشی فرهنگی-آیینی با کارکردهای نمادین و اجتماعی بوده است. در دوره هخامنشی، آیین های تدفین تحت تاثیر مجموعه ای از متغیرات اجتماعی، مذهبی، اقتصادی و سیاسی قرار گرفتند. تنوع در شیوه های تدفین این دوره را می توان بازتابی از گستره جغرافیایی و تکثر فرهنگی امپراتوری هخامنشی دانست. بررسی آرامگاه های شاهی نشان می دهد که عناصر ملی، مذهبی و سیاسی در قالب نقش برجسته ها و معماری سنگی بازتاب یافته و در عین حال، بر آیین های تدفین نیز اثرگذار بوده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر دو گونه شاخص از تدفین های هخامنشی، در پی آن است که ضمن شناسایی و تحلیل سنت های بومی و عناصر وارداتی، به درکی روشن تر از سازوکارهای فرهنگی و آیینی مرتبط با مرگ در این عصر دست یابد. هدف نهایی، تبیین جایگاه تدفین در بستر اجتماعی و فرهنگی هخامنشیان و بازخوانی نقش آن به عنوان یکی از مهم ترین نمودهای تعامل میان باورهای بومی و سنت های فراملی است.

کلیدواژه ها:

مرگ ، هخامنشی ، تدفین ، سنت ، جهان بینی ، مذهب