تاثیر عوامل محیطی بر روند شکل گیری سکونتگاه های دوران اسلامی هورامان بر مبنای پژوهش های باستان شناسی

منطقه هورامان در غرب زاگرس مرکزی واقع شده و محدوده ای کوهستانی با رودخانه های پرآب است که تداوم جریان آنها دره هایی عمیق و باریک پدید آورده است؛ دره هایی حاصلخیز که طی هزاران سال محل تردد و زیست جوامع انسانی بوده اند. این دره های غنی نخستین بار در عصر پارینه سنگی ماوای انسان قرار گرفتند و پس از آن در طول هزاره ها سکونتگاه گروه های مختلف انسانی شدند. امروزه بقایای این سکونتگاه ها در قالب غارها، محوطه ها، تپه ها، بناها، روستاها و در شکل توسعه یافته تر به صورت شهرها قابل مشاهده است. مسئله اساسی در ارتباط با این سکونتگاه ها، آگاهی از روند شکل گیری آنها به ویژه در دوران اسلامی است. در این راستا، با هم پوشانی ۵۷۶ مکان باستانی شناسایی شده و ۲۴۴ روستا و شهر در محیط نرم افزار GIS، در نهایت ۶۱ پهنه تلفیقی (ترکیب مکان های باستانی با نقاط روستایی و شهری) در شبکه بندی منظر فرهنگی هورامان آشکار شد. به منظور سهولت در تحلیل، منطقه به صورت شبکه ای شطرنجی (یک در میان) مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس این شبکه بندی، ۱۴ پهنه تلفیقی انتخاب و تحلیل باستان شناختی آنها (به عنوان نمونه ای از میان ۶۱ پهنه موجود) انجام شد که در نهایت به شناخت علل و عوامل شکل گیری، تداوم و توسعه سکونتگاه ها (روستاها) در هورامان منجر گردید. یافته های این پژوهش نشان داد که ویژگی های محیطی و جغرافیایی طبیعی هورامان مهم ترین عامل در شکل گیری، تداوم و گسترش سکونتگاه ها طی ادوار مختلف، به ویژه در دوران اسلامی، بوده است. هدف از نوشتار حاضر، معرفی عوامل طبیعی تاثیرگذار و سنجش میزان نقش آنها در سکونتگاه های دوران اسلامی هورامان است.

کلیدواژه ها:

هورامان ، باستان شناسی دوران اسلامی ، بافت های روستایی ، پهنه های تلفیقی ، تحلیل آماری (GIS).