باستان شناسی شهر تاریخی میبد؛ مروری بر گذشته، چالش ها، چشم انداز و ارائه پیشنهاد

باستان شناسی در میبد بدون شناخت و درک دقیق از سیر تحول تاریخی و لایه های متعدد این کهن شهر امکان پذیر نخواهد بود. با توجه به نحوه شکل گیری میبد و ویژگی های خاص جغرافیایی آن، ناآگاهی از روند گاه نگاری می تواند مطالعات مرمت و معماری را تحت تاثیر قرار داده و نظم آن ها را مختل سازد. با این حال، مطالعات باستان شناسی در میبد همپای سایر حوزه های میراث فرهنگی رشد نکرده است. ابهام های فراوانی در زمینه باستان شناسی میبد، به ویژه در دوره اسلامی، وجود دارد. بررسی نتایج و دستاوردهای تحقیقات باستان شناسی در این منطقه می تواند به پرسش های کلان تری همچون سیر تحول و تطور ادوار فرهنگی و تاریخی و نیز مناسبات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی میبد با دیگر حوزه های همجوار پاسخ دهد. روش این پژوهش بر استدلال منطقی استوار است و تلاش دارد با ایجاد انسجام میان داده های پراکنده، راهکارهایی برای بیش از دو دهه فعالیت های باستان شناسی در شهرستان میبد ارائه دهد. در برهه هایی، فعالیت های باستان شناسی در میبد پررنگ و چشمگیر بوده، اما گاه نیز برای مدت های طولانی هیچ گونه اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است. شناسایی و مستندسازی مولفه های شکل گیری میبد در قالب مطالعات باستان شناسی باید به طور مستقل و با تکیه بر ابزارها و روش های تخصصی این حوزه انجام گیرد. تا پیش از این، باستان شناسی در میبد بیشتر به عنوان یک روند فرعی و در جهت فراهم کردن زمینه برای پژوهش های مرمتی مورد توجه قرار گرفته است. اکنون، با گذشت سال ها از آغاز مطالعات میراث فرهنگی در شهر تاریخی میبد، به نظر می رسد ضروری است که برای سایت های مهمی چون نارین قلعه، بیده، بارجین و دیگر محوطه های ارزشمند، برنامه های متنوع پژوهشی و مطالعاتی مبتنی بر باستان شناسی طراحی شود. همچنین، تدوین اطلس باستان شناسی شهرستان میبد با رویکرد تاریخی و فرهنگی و مقایسه آن با سایر مناطق کشور، به ویژه حوزه فلات مرکزی ایران، می تواند افق های تازه ای در این زمینه بگشاید. تکنیک های باستان شناسی مورد استفاده در میبد باید مبتنی بر واقعیت های میدانی، فرهنگی و اجتماعی این شهر باشد و تمرکز ویژه ای بر باستان شناسی شهری داشته باشد.

کلیدواژه ها:

باستان شناسی ، میبد ، اطلس میراث فرهنگی ، راهکار