معماری آیینی و هویت فرهنگی: مطالعه تطبیقی معابد آناهیتای بیشاپور و تخت سلیمان

آب همواره در فرهنگ، آیین و باورهای ایرانی جایگاهی مقدس داشته است؛ ازاین رو شگفت آور نیست که در ایران باستان، پرستشگاه های متعددی به ایزدبانوی آب، آناهیتا، اختصاص یافته اند. این نیایشگاه ها که گاه «آتشکده» نیز نامیده می شوند، معمولا در نزدیکی رودخانه ها، چشمه ها یا برکه ها ساخته می شدند تا پیوند نمادین، آیینی و معنوی خود را با عنصر آب نشان دهند. نام آناهیتا برای نخستین بار در کتیبه ی اردشیر دوم هخامنشی در همدان ذکر شده است و در دوره های بعد نیز نیایشگاه ها و کتیبه هایی که به او اختصاص دارند، در شهرهایی چون همدان، بیشاپور، شوش، کنگاور، کرمانشاه و آذربایجان غربی، و همچنین بیرون از مرزهای ایران در ارمنستان و آسیای صغیر مشاهده می شوند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی – تحلیلی و بر پایه ی منابع کتابخانه ای و مشاهدات میدانی، به مقایسه ی طرح های معماری، کارکردهای مذهبی، مفاهیم نمادین و نوع مصالح به کاررفته در ساخت معابد آناهیتا در بیشاپور و شیز (تخت سلیمان) می پردازد و به تبیین نقش این نیایشگاه ها در تداوم سنت های معماری آیینی ایران می پردازد.

کلیدواژه ها:

معبد آناهیتا ، معماری آیینی ، بیشاپور ، تخت سلیمان ، ایران باستان ، تعامل فرهنگی ، هویت دینی