پتروگرافی، منشایابی و مطالعه موردی سفال های تپه چگینی و حسین آباد در ادوار نوسنگی و انتقالی مس سنگی در فلات مرکزی (محدوده استان البرز)

پژوهش حاضر با هدف شناسایی منشا مواد خام مورد استفاده در ساخت سفال های به دست آمده از دو محوطه باستانی تپه چگینی و تپه حسین آباد در استان البرز انجام شده است. این دو محوطه به ترتیب در زیرحوضه های آبخیز هشتگرد و تهران کرج واقع اند. در این مطالعه، نوزده نمونه سفال مورد بررسی پتروگرافی قرار گرفت تا به این پرسش پاسخ داده شود که آیا مواد اولیه به کاررفته در ساخت سفال ها دارای منشا محلی بوده اند یا خیر. نتایج حاصل از تحلیل مقاطع نازک نشان داد که در تمامی نمونه ها، کانی کوارتز به عنوان یکی از اجزای اصلی خمیر سفال حضور دارد؛ امری که احتمال استفاده از کوارتز به عنوان آمیزه (تمپر) در فرآیند ساخت سفال را تقویت می کند. بررسی ترکیب ذرات انکلوزیون در نمونه ها نیز نشان داد که مواد اولیه مورد استفاده در هر دو محوطه، به طور عمده از منابع موجود در همان زیرحوضه های آبخیز تامین شده اند و در نتیجه، منشا محلی دارند. با این حال، تفاوت هایی در نوع و میزان فراوانی کانی های موجود در ذرات انکلوزیون سفال های دو محوطه مشاهده شد. این تفاوت ها می تواند ناشی از عوامل متعددی، از جمله تفاوت در ترکیب زمین شناسی محل برداشت مواد خام در هر زیرحوضه و نیز تفاوت در بازه زمانی تولید سفال ها باشد. بر اساس این یافته ها، می توان نتیجه گرفت که تولید سفال در هر یک از این محوطه ها متکی بر منابع محلی بوده و تفاوت های شناسایی شده، بازتاب دهنده ویژگی های زمین شناسی و فرهنگی خاص هر منطقه است.

کلیدواژه ها:

سفال ، پتروگرافی ، منشایابی ، تپه چگینی ، تپه حسین آباد ، نوسنگی ، انتقالی مس سنگی.