کاربست مفهومی انگاره اجتماعی در تحلیل مناسبات دولت و جامعه در دوره قاجار

دوره قاجار نقطه عطفی در ورود تجدد به زندگی ایرانیان به شمار می رود. در این دوره، با تاسیس مدارس جدید، مطبوعات و کارخانه ها، تغییرات گسترده ای در ذهنیت جمعی جامعه ایرانی پدید آمد. این تغییرات، به ویژه از طریق تاثیرگذاری گروه هایی مانند نویسندگان، روشنفکران، روحانیون و کارگزاران سیاسی به بازتعریف رابطه دولت و جامعه منجر شد. پژوهش حاضر با هدف بررسی این رابطه، بر مفهوم "انگاره اجتماعی" تمرکز دارد و در پی پاسخ به این پرسش است که انگاره اجتماعی چه نقشی در مناسبات دولت و جامعه ایفا کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در ابتدای دوره قاجار، انگاره غالب از دولت، ماهیتی الهی داشت و رابطه دولت و جامعه یک طرفه بود. با ورود عناصر تجدد به ایران، مفاهیمی همچون پارلمان، قانون و آزادی وارد تخیل سیاسی جامعه شدند. در این میان، روشنفکران نقش کلیدی در گسترش این تخیل داشتند و موفق شدند برخی از روحانیون را با این انگاره جدید همراه سازند. در حالی که روشنفکران به دنبال ایجاد دولتی مدرن بودند، روحانیون بر اساس آموزه های اسلامی به دنبال شکل گیری دولتی مشروعه بودند. در نهایت، تلفیق این دو انگاره منجر به شکل گیری جنبش مشروطه شد. بدین ترتیب، انگاره اجتماعی از دولت در دوره قاجار از یک دولت مطلقه به یک دولت مشروطه تحول یافت.

کلیدواژه ها:

انگاره اجتماعی ، ساخت دولت ، ذهنیت اجتماعی ، دوره قاجار ، ایران