بررسی معناشناسی آفرینش روح و قوای نفسانی انسان از منظر صحیفه ی سجادیه

چکیده مفهوم انسان در فلسفه اسلامی، به ویژه در حکمت متعالیه، فراتر از نگرش صرفا زیستی و فیزیکی تبیین شده و در قالب پیوندی عمیق میان جسم، نفس و روح به تصویر کشیده می شود. بر اساس مبانی صدرایی، انسان موجودی است که از مرتبه ای مادی آغاز کرده و در مسیر حرکت جوهری، به مراتب عالی تر روحانی و عقلانی نایل می شود. این رویکرد، در تبیین سیر رشد انسان از نفس نباتی تا نفس ناطقه و قدسی، همخوانی قابل توجهی با مباحث روان شناسی رشد و انسان شناسی دارد. نفس انسانی به عنوان جوهری مجرد و مدبر بدن، نه تنها عامل اصلی درک، اختیار و تعالی است، بلکه نقش مرکزی در هویت یابی فردی و وجودشناسی دارد. نگاه فلسفی به مرگ نیز از افق تازه ای برخوردار است؛ مرگ نه به مثابه نابودی، بلکه گذار نفس از تعلق به بدن و ورود به مرتبه ای متعالی تر از هستی در نظر گرفته می شود. در این میان، صحیفه سجادیه به عنوان منبعی الهام بخش، ابعاد گوناگون خلقت، رشد و بقاء نفس را به گونه ای دقیق و منسجم بیان می کند. این مطالعه نشان می دهد که معناشناسی فلسفی انسان با تلفیق آموزه های دینی و مبانی عقلانی، ظرفیت بالایی برای بازخوانی هویت انسان در جهان معاصر دارد و می تواند در تبیین مفاهیم کلیدی مانند رشد، کمال، مرگ و جاودانگی، چارچوبی جامع و پاسخ گو به پرسش های بنیادین انسان ارائه دهد. موضوع این مقاله بررسی وجود مسئله آفرینش انسان در صحیفه سجادیه است و هدف آن پاسخ به سوالات زیر است که آیا به مسئله آفرینش نظیر مراحل رشد انسان، نفس و روح، حدوث و تجرد، قوای نفس، اجل طبیعی و اخترامی و بقای نفس در صحیفه سجادیه اشاره شده است. در این پژوهش که با روش کتابخانه ای و توصیفی، تحلیل، موضوع آفرینش انسان در صحیفه سجادیه مطالعه، استخراج و تبیین شده است و نتایج آن نشان می دهد که امام سجاد (ع) ضمن دعا با ظرافت خاصی به مسئله آفرینش انسان اشاره نموده است.