جرم انگاری مسئولیت پذیری و حکمرانی نوین در عصر دیجیتال

دنیای معاصر با تحول بنیادین در زیرساخت های ارتباطی و اطلاعاتی، عصر دیجیتال را رقم زده است؛ فضایی که در آن تعاملات اجتماعی، اقتصادی و حکومتی به شدت متکی به فناوری های سایبری است. این وابستگی فزاینده، عرصه ای جدید برای بروز رفتارهای مجرمانه موسوم به جرایم سایبری گشوده است که ماهیتی فرامرزی، ناشناس و پیچیده دارند. نظام های حقوقی سنتی که عمدتا بر مبنای مکان و زمان عینی شکل گرفته اند، در مواجهه با این پدیده های نوین با چالش های بنیادینی در حوزه جرم انگاری، اثبات و اعمال صلاحیت مواجه هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل ساختار حقوق کیفری سایبری، شناسایی مهم ترین چالش های پیش روی نظام حقوقی ایران در این حوزه و ارائه راهکارهایی برای حکمرانی موثر بر فضای سایبر است. در این راستا، ابتدا مبانی مفهومی و انواع جرایم سایبری تشریح می گردد. سپس، تمرکز ویژه ای بر تحلیل مسئولیت کیفری در حقوق ایران، به ویژه قانون جرایم رایانه ای و ابهامات پیرامون مسئولیت اشخاص حقوقی، صورت می گیرد. بخش های بعدی به چالش های دادرسی دیجیتال، از جمله جمع آوری ادله الکترونیکی و مسائل صلاحیت بین المللی می پردازد و در نهایت، تاثیر تحولات نوظهور مانند هوش مصنوعی بر این حوزه و لزوم همگامی با استانداردهای بین المللی مانند کنوانسیون بوداپست مورد بحث قرار می گیرد. نتیجه گیری نهایی بر ضرورت تدوین قوانین به روز، آموزش قضات متخصص و تقویت همکاری های فراملی تاکید خواهد داشت تا اطمینان حاصل شود که فضای سایبر می تواند با حفظ امنیت و عدالت، بستری برای توسعه باشد. این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع آکادمیک فارسی و بین المللی به تبیین این چالش های چندوجهی می پردازد.

کلیدواژه ها:

حقوق کیفری سایبری ، جرایم رایانه ای ، مسئولیت کیفری ، ادله دیجیتال ، قانون جرایم رایانه ای ، حکمرانی سایبری ، هوش مصنوعی ، صلاحیت بین المللی.