تاثیر ویژگی های فیزیکی کلاس درس بر تمرکز و انگیزش یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی

فضای فیزیکی کلاس درس به عنوان یکی از عناصر بنیادین محیط آموزشی، نقشی فراتر از یک بستر خنثی برای انتقال محتوا دارد و می تواند به طور مستقیم بر کیفیت تجربه یادگیری دانش آموزان اثر بگذارد. در دوره ابتدایی، که پایه های شناختی، هیجانی و انگیزشی کودکان شکل می گیرد، شرایط محیطی کلاس درس اهمیت دوچندانی می یابد. دانش آموزان در این سنین، واکنش های ظریفی نسبت به محرک های محیطی از خود نشان می دهند و عواملی مانند نور، دما، تهویه و نحوه چیدمان فضا می توانند بر میزان تمرکز، احساس آرامش و تمایل آنان به مشارکت در فعالیت های آموزشی تاثیرگذار باشند. با این حال، در بسیاری از نظام های آموزشی، توجه به این مولفه ها در حاشیه قرار گرفته و تمرکز اصلی بر برنامه های درسی و روش های تدریس معطوف شده است.هدف این پژوهش، بررسی تاثیر ویژگی های فیزیکی کلاس درس بر تمرکز و انگیزش یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی است. تمرکز به عنوان توانایی حفظ توجه پایدار بر تکلیف آموزشی و انگیزش به عنوان نیروی محرک درونی برای یادگیری، دو عامل کلیدی در موفقیت تحصیلی محسوب می شوند. این تحقیق می کوشد نشان دهد که چگونه کیفیت فضای فیزیکی می تواند زمینه ساز تقویت یا تضعیف این دو مولفه شود و تجربه آموزشی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهد.پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق ترکیبی از ابزارهای کمی و کیفی گردآوری شده اند تا امکان بررسی چندبعدی موضوع فراهم شود. پرسشنامه های طراحی شده، ابعاد مختلف ویژگی های فیزیکی کلاس و میزان تمرکز و انگیزش دانش آموزان را مورد سنجش قرار دادند. در کنار آن، مشاهده هدفمند فضای کلاس های درس و گفت وگوهای نیمه ساخت یافته با دانش آموزان، به درک عمیق تری از تجربه زیسته آنان در محیط آموزشی کمک کرد. این ترکیب روش ها امکان هم سنجی داده ها و افزایش اعتبار نتایج را فراهم ساخت.یافته های کمی نشان داد که بین کیفیت نور، شرایط حرارتی و نحوه چیدمان کلاس با سطح تمرکز و انگیزش یادگیری دانش آموزان رابطه معناداری وجود دارد. کلاس هایی که از نور متعادل، دمای قابل قبول و آرایش فضایی منظم برخوردار بودند، شرایط مساعدتری برای توجه پایدار و مشارکت فعال دانش آموزان فراهم می کردند. نتایج کیفی نیز نشان داد که دانش آموزان، حتی بدون بیان صریح، نسبت به فضای کلاس واکنش احساسی نشان می دهند و احساس راحتی یا نارضایتی آنان مستقیما بر نگرششان نسبت به یادگیری اثر می گذارد.برآیند نتایج حاکی از آن است که بهبود ویژگی های فیزیکی کلاس درس می تواند به عنوان یکی از راهبردهای موثر در ارتقای کیفیت یادگیری در دوره ابتدایی مورد توجه قرار گیرد. این پژوهش بر ضرورت نگاه یکپارچه به آموزش تاکید دارد؛ نگاهی که در آن، محیط فیزیکی نه یک عامل جانبی، بلکه بخشی از فرآیند تربیتی تلقی می شود. توجه به این بعد می تواند به ایجاد فضاهایی منجر شود که رشد شناختی و انگیزشی دانش آموزان را به صورت هم زمان تقویت می کنند.

کلیدواژه ها:

محیط فیزیکی کلاس ، تمرکز ، انگیزش یادگیری ، دانش آموزان ابتدایی ، فضای آموزشی ، کیفیت آموزش