تحلیل تربیتی «خستگی ذهنی پنهان» در دانش آموزان کنکوری

هدف پژوهش حاضر، تحلیل تربیتی پدیده «خستگی ذهنی پنهان» در دانش آموزان کنکوری بود. خستگی ذهنی پنهان به وضعیتی اشاره دارد که در آن فرد علیرغم احساس خستگی ذهنی عمیق، به دلیل فشارهای محیطی (مانند انتظارات خانواده، رقابت تحصیلی و الزامات کنکور) از بازنمایی یا حتی شناسایی آن ناتوان است و این وضعیت می تواند تاثیرات منفی گسترده ای بر بهزیستی روانی، عملکرد تحصیلی و رشد همه جانبه فرد داشته باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق با ۳۲ دانش آموز پسر پایه دوازدهم سه رشته نظری دبیرستان غیردولتی شهریار اراک در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ انجام شد. داده ها با استفاده از تحلیل مضمون (تماتیک) مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که خستگی ذهنی پنهان در این جامعه در قالب چهار مضمون اصلی تجلی می یابد: ۱) «بار شناختی فزاینده و نامرئی»، ۲) «فشار هیجانی سرکوب شده»، ۳) «اختلال در خودتنظیمی و فرسودگی اراده»، و ۴) «تضعیف حس معنا و انگیزه درونی». از منظر تربیتی، این وضعیت ناشی از تقابل نظام های آموزشی متمرکز بر نتیجه گرایی، فرهنگ خانوادگی پرتوقع و ناتوانی نظام پشتیبانی مدرسه در شناسایی و پاسخ به نیازهای روان شناختی دانش آموزان است. این پژوهش بر لزوم بازنگری در رویکردهای تربیتی، توجه به ابعاد عاطفی-هیجانی یادگیری و طراحی مداخلات مدرسه محور برای پیشگیری و کاهش خستگی ذهنی پنهان تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

خستگی ذهنی پنهان ، دانش آموزان کنکوری ، تحلیل تربیتی ، فشار تحصیلی ، تحلیل کیفی