تحلیل محتوای کتب درسی دوره ابتدایی از منظر انطباق با اهداف رشد اخلاقی سند تحول بنیادین

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتب درسی دوره های ابتدایی و متوسطه از منظر میزان انطباق با اهداف رشد اخلاقی مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش انجام شده است. سند تحول بنیادین به عنوان بالادستی ترین سند نظام تعلیم و تربیت کشور، رشد و تعالی همه جانبه دانش آموزان به ویژه رشد اخلاقی، معنوی و ارزشی را از اهداف اساسی آموزش رسمی معرفی می کند. با توجه به نقش محوری کتب درسی در جهت دهی به فرآیند یاددهی–یادگیری، بررسی میزان هم سویی محتوای آن ها با اهداف اخلاقی این سند از اهمیت ویژه ای برخوردار است.روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسنادی است. جامعه مورد بررسی شامل کتب درسی دوره ابتدایی و متوسطه اول است که به صورت مطالعه موردی با تاکید بر زمینه آموزشی شهرهای اصفهان و اهواز تحلیل شده اند. برای این منظور، مولفه های رشد اخلاقی استخراج شده از سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان چارچوب مفهومی پژوهش در نظر گرفته شد و محتوای کتب درسی بر اساس این مولفه ها مورد کدگذاری و تحلیل کمی–کیفی قرار گرفت. واحد تحلیل شامل مفاهیم، گزاره ها، تصاویر و فعالیت های آموزشی مرتبط با رشد اخلاقی بود.یافته های پژوهش نشان داد که اگرچه در کتب درسی، به ویژه در مقطع ابتدایی، به برخی مولفه های رشد اخلاقی مانند مسئولیت پذیری، احترام متقابل و همدلی توجه نسبی شده است، اما توزیع این مولفه ها متوازن نیست و برخی اهداف کلیدی سند تحول، از جمله خودکنترلی اخلاقی، مشارکت اجتماعی آگاهانه و تقویت هویت اخلاقی پایدار، بازنمایی ضعیفی دارند.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتب درسی ، رشد اخلاقی ، سند تحول بنیادین ، آموزش و پرورش