طراحی و استقرار شبکه داوطلبان واکنش سریع شهری در شهرداری ها: الگوی تخصصی برای تقویت آموزش، مشارکت مردمی و مدیریت ریسک های ایمنی

در دنیای پرتلاطم کلان شهرها که تهدیدهای ایمنی از بلایای طبیعی تا حوادث انسانی رو به گسترش است، شبکه های داوطلبان واکنش سریع شهری به مثابه ستون های استوار تاب آوری جامعه، نقش کلیدی در پیشگیری از ریسک ها و پاسخ دهی سریع به بحران ها ایفا می کنند. این شبکه ها نه تنها ظرفیت های محلی را برای ارزیابی و مدیریت خطرات فوری بسیج می سازند، بلکه با تقویت پیوندهای اجتماعی، فرهنگ ایمنی را در دل جوامع شهری ریشه دار می کنند. مقاله حاضر، با تکیه بر تجربیات عملی و نوآورانه طرح داوطلبان واکنش اضطراری محله یا دوام در تهران، که بر اساس گزارش سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در سال ۱۴۰۴، با سازمان دهی داوطلبان در رسته های تخصصی مانند امداد عملیاتی و پیشگیری ایمنی، آمادگی محله ای را به سطحی نوین رسانده است، الگویی تخصصی برای طراحی و استقرار چنین شبکه ای در بستر شهرداری ها پیشنهاد می دهد. این الگو، الهام گرفته از چارچوب جهانی سندای برای کاهش ریسک بلایا، که بر اساس اسناد سازمان ملل متحد برای کاهش ریسک بلایا در سال ۲۰۲۴، بر مشارکت جامعه محور و آموزش داوطلبان برای مقابله با خطرات شهری تاکید دارد، بر سه محور اصلی استوار است: جذب شایسته محور داوطلبان از طریق ارزیابی های عملی و محلی، ساختارهای پایش عملیاتی برای هماهنگی میدانی با واحدهای آتش نشانی و امدادی، و الگوهای مشارکت پایدار جامعه محور که با شبکه سازی نهادهای محلی و شوراهای محله، تعهد مداوم شهروندان را تضمین می کند. بر پایه گزارش های خبرگزاری مهر در سال ۱۴۰۴، این رویکرد در تهران با توسعه خانه های دوام ایمنی در سراهای محلات و برگزاری مانورهای آموزشی مشترک با هلال احمر، هماهنگی محلی-ملی را در برابر بحران های شهری مانند سیلاب و آتش سوزی های گسترده تقویت کرده و فرهنگ ایمنی را از سطح فردی به جمعی ارتقا بخشیده است. همچنین، تجربیات فدراسیون بین المللی صلیب سرخ و هلال احمر در سال ۲۰۲۴، که بر مدیریت داوطلبان در پاسخ سریع شهری تمرکز دارد، نشان می دهد چگونه چنین الگویی می تواند آسیب پذیری زیرساخت ها را کاهش دهد و آمادگی را با رویکردی انسانی و فراگیر افزایش بخشد. یافته های تحلیلی این مقاله بر کارایی الگو در تحول مدیریت ریسک های ایمنی تاکید دارند، جایی که ادغام آموزش های پیشگیرانه آتش نشانی با ظرفیت های مردمی، نه تنها خسارات را مهار می کند، بلکه جوامع را به سوی خوداتکایی پایدار سوق می دهد.

کلیدواژه ها:

شبکه داوطلبان واکنش سریع ، تاب آوری شهری ، مشارکت جامعه محور ، مدیریت ریسک ایمنی