بازتعریف مفهوم «یادگیرنده فعال» در آموزش ابتدایی: گذار از انتقال دانش به شکل دهی کنش شناختی پایدار

تحول شتابان جوامع دانشی، پیچیدگی فزاینده مسائل انسانی و تغییر ماهیت یادگیری در عصر معاصر، ضرورت بازاندیشی بنیادین در مفاهیم کلیدی آموزش ابتدایی را بیش از پیش برجسته ساخته است. یکی از این مفاهیم محوری، «یادگیرنده فعال» است که در بسیاری از رویکردهای آموزشی، به طور تقلیل گرایانه صرفا به مشارکت ظاهری، انجام فعالیت های کلاسی یا تعامل سطحی با محتوا فروکاسته شده است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی تحلیلی–انتقادی، در پی بازتعریف مفهوم یادگیرنده فعال در آموزش ابتدایی است و آن را از چارچوب های رفتاری و فعالیت محور فراتر برده و در قالب شکل دهی کنش شناختی پایدار، خودتنظیمی ذهنی و درگیری عمیق یادگیرنده با فرایند تولید معنا تبیین می کند.در این چارچوب نظری، یادگیرنده فعال فردی است که نه تنها دریافت کننده یا اجراکننده دانش، بلکه کنشگری شناختی محسوب می شود که از طریق تفکر تاملی، حل مسئله، بازسازی تجربیات یادگیری و پیوند دانش با موقعیت های واقعی، به سازمان دهی پایدار ساختارهای ذهنی خود می پردازد. این پژوهش نشان می دهد که گذار از الگوی انتقال دانش به الگوی شکل دهی کنش شناختی پایدار، مستلزم دگرگونی هم زمان در نقش معلم، طراحی برنامه درسی، شیوه های ارزشیابی و فضای یادگیری است. در این راستا، نقش معلم از انتقال دهنده اطلاعات به تسهیل گر فرایندهای تفکر، هدایت کننده گفت وگوهای شناختی و طراح موقعیت های یادگیری معنادار تغییر می یابد و محیط آموزشی به بستری برای تجربه، پرسشگری و بازاندیشی تبدیل می شود.یافته های تحلیلی حاکی از آن است که پرورش یادگیرنده فعال به معنای اصیل آن، می تواند به افزایش عمق یادگیری، پایداری شناختی، استقلال فکری و توانایی انتقال آموخته ها به موقعیت های نو بینجامد. این امر در نهایت، آموزش ابتدایی را از نهادی صرفا انتقال دهنده محتوا به نهادی شکل دهنده ظرفیت های شناختی و کنش گرانه دانش آموزان ارتقا می دهد. نتایج پژوهش حاضر می تواند مبنای نظری معتبری برای بازنگری در سیاست های آموزشی، بازطراحی برنامه های درسی و توسعه رویکردهای نوین تربیت معلم در آموزش ابتدایی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

یادگیرنده فعال ، آموزش ابتدایی ، کنش شناختی پایدار ، یادگیری عمیق ، بازتعریف آموزشی