ساختار ناخودآگاه و طرحواره های عمیق در شکل دهی شخصیت

شخصیت انسان حاصل تعامل پیچیده و چندلایه ای از عوامل زیستی، شناختی، هیجانی و اجتماعی است که بخش قابل توجهی از آن در سطح ناخودآگاه ذهن شکل می گیرد و به صورت ناهشیار بر ادراک، هیجان و رفتار فرد اثر می گذارد. ساختار ناخودآگاه به عنوان بستری بنیادی برای سازمان دهی تجربه های روان شناختی، نقش محوری در شکل گیری باورهای هسته ای، الگوهای هیجانی پایدار و شیوه های سازگاری یا ناسازگاری فرد با محیط ایفا می کند. در این میان، طرحواره های عمیق به مثابه الگوهای پایدار شناختی–هیجانی که اغلب در سال های اولیه زندگی و در بستر روابط دلبستگی، سبک های فرزندپروری و تجارب هیجانی معنادار شکل می گیرند، به طور مداوم در پردازش اطلاعات، ارزیابی موقعیت ها و هدایت رفتارهای فردی و بین فردی نقش دارند.هدف این مقاله تبیین نقش ساختار ناخودآگاه و طرحواره های عمیق در فرآیند شکل دهی شخصیت و بررسی پیامدهای آن در زمینه سلامت روان، روابط بین فردی و الگوهای رفتاری پایدار است. روش پژوهش از نوع مروری–تحلیلی بوده و با تحلیل نظام مند منابع نظری و مطالعات تجربی حوزه روان شناسی شخصیت، روان تحلیل گری، نظریه های شناختی و طرحواره درمانی انجام شده است. یافته های حاصل از مرور پژوهش ها نشان می دهد که طرحواره های ناسازگار اولیه می توانند به صورت ناهشیار موجب تداوم الگوهای رفتاری ناکارآمد، آسیب پذیری هیجانی، تعارض های درونی، کاهش انعطاف پذیری روان شناختی و بروز مشکلات روانی مختلف شوند. از سوی دیگر، شناسایی آگاهانه این طرحواره ها و بازسازی شناختی–هیجانی آن ها می تواند زمینه ساز رشد شخصیت، افزایش خودآگاهی، بهبود تنظیم هیجان، ارتقای روابط بین فردی و تقویت سلامت روان شود. در مجموع، نتایج این مطالعه بر اهمیت توجه به ساختارهای ناخودآگاه و طرحواره های عمیق به عنوان بنیان های اساسی شخصیت تاکید کرده و ضرورت بهره گیری از آن ها را در ارزیابی شخصیت و طراحی مداخلات درمانی عمیق، پایدار و اثربخش برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

ناخودآگاه ، طرحواره های عمیق ، شخصیت ، سلامت روان ، تنظیم هیجان ، طرحواره درمانی