تجربه موفق شهرداری ها در تبدیل تهدید بافت فرسوده به فرصت شهرسازی پایدار

بافت فرسوده شهری در ایران طی هفت دهه از یک معضل لاعلاج به بزرگ ترین فرصت توسعه درون زای شهری تبدیل شد. این پژوهش با مرور سیر تاریخی سیاست گذاری نشان می دهد که پس از تجربه سه رویکرد ناموفق (تخریب محور دهه های ۱۳۴۰ تا ۱۳۷۰، بهسازی محدود و دولتی دهه ۱۳۷۰، و نوسازی مالک محور پراکنده و طبقاتی دهه ۱۳۸۰ تا اوایل ۱۳۹۰)، کشور از سال ۱۳۹۵ به مدل بازآفرینی پایدار یکپارچه و موفق دست یافت. موفقیت این مدل نتیجه تغییر همزمان پنج پارادایم بنیادین بود: دگرگونی نگاه از «بافت فرسوده - مشکل» به «بافت فرسوده - ذخیره استراتژیک شهر»، تبدیل نقش شهرداری به تنظیم گر هوشمند، جرقه زن توسعه، هماهنگ کننده ذی نفعان و ضامن عدالت، ارائه بسته های تشویقی کالبدی قوی، پلکانی و محله محور، دستیابی به خودکفایی کامل مالی از طریق ابزارهای نوآورانه، و تعهد واقعی به عدالت اجتماعی و تقویت هویت تاریخی به عنوان ارزش افزوده اقتصادی. نتایج این مدل در شهرهای پیشرو به خوبی آشکار است: ایمنی لرزه ای و نفوذپذیری معابر به طور چشمگیر ارتقا یافت، ارزش زمین و املاک چندین برابر شد، ترکیب اجتماعی و هویت تاریخی محله ها حفظ و تقویت گردید، شهرداری ها به منابع درآمدی پایدار دست یافتند، گردشگری فرهنگی و کسب وکارهای خلاق رونق گرفت و روند حاشیه نشینی به طور محسوس کند شد. مدل بازآفرینی پایدار ایران امروز یکی از موفق ترین نمونه های جهانی توسعه درون زا، عادلانه و هویت مند است و قابلیت پیاده سازی در همه شهرهای دارای بافت فرسوده را دارد. این تجربه ایران نشان داد که می توان شهر را بدون تخریب هویت، بدون جابه جایی اجباری ساکنان، بدون فشار بر بودجه عمومی و بدون گسترش افقی، ایمن تر، زیباتر، سبزتر، عادلانه تر و ثروتمندتر ساخت.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی پایدار شهری ، بافت فرسوده ، بسته تشویقی ، خودکفایی مالی ، عدالت اجتماعی ، هویت تاریخی.