الگوهای زمانی-مکانی جت استریم های نیمکره شمالی از غرب اقیانوس اطلس تا غرب آسیا

جت استریم یکی از کلیدی ترین اجزای گردش جو بوده و نقش بسیار مهمی در سامانه های جوی و شرایط اقلیمی دارد. در این مطالعه با استفاده از داده های بازتحلیل روزانه باد NCEP/NCAR (۱۹۸۵ تا ۲۰۱۵) در تراز ۲۵۰ هکتوپاسکال و تحلیل خوشه ای سلسه مراتبی، آرایش روزانه الگوهای جریان جت در محدوده ای از غرب اقیانوس اطلس شمالی تا غرب آسیا استخراج شد. همچنین با هدف شناسایی محدوده عمل، فراوانی و انحراف معیار جت در مقیاس ماهانه محاسبه شد. نتایج نشان داد که فراوانی و پراکنش مکانی جریان جت در دوره سرد سال بیش از دوره گرم بوده که می تواند بیانگر حوزه عمل متغییر و رخداد بیشتر جت در دوره سرد سال باشد. نتیجه تحلیل خوشه ای استخراج ۹ خوشه مشخص از آرایش زمانی-مکانی جت بود. بیشترین فراوانی متعلق به خوشه ۶ (الگوی تابستانه) و نمایانگر ثبات نسبتا بالای جت با استقرار جت جنب حاره ای در شمالی ترین موقعیت خود برروی دریای خزر در دوره گرم سال است. خوشه های ۲، ۴، ۸ و ۹ که با دو جریان جت قطبی برروی اقیانوس اطلس و اروپا و جنب حاره برروی شمال افریقا و جنوب غرب آسیا مشخص شده، نمایانگر الگوی رخداد دوره سرد سال با تنوع بالا می باشند. قوی ترین جت ها در ماه های انتهای تابستان و زمستان دیده می شوند. افزایش در فراوانی خوشه کم تکرار ۳ (الگوی زمستانی جت قطبی قوی و جنوبی تر) و روند کاهشی خوشه های ۱ و ۸ (الگوهای پاییزه و زمستانه)، می تواند حاکی از تغییر آرایش جت استریم ها و رژیم های گردش جوی منطقه باشد. این تغییرات می تواند افزایش بی هنجاری های دمایی و بارشی سال های اخیر در منطقه را توجیه کند.

کلیدواژه ها:

جت استریم ، تحلیل خوشه ای ، تغییر اقلیم ، الگوهای گردش جو