از دفاع تا گفتمان: بازخوانی جهت گیری های کلان ارتش جمهوری اسلامی ایران در پرتو رهنمودهای مقام معظم رهبری

ارتش جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از مهم ترین ارکان اقتدار ملی و ضامن ثبات سیاسی کشور، همواره در بستر سیاست های کلان نظام و هدایت های رهبری معظم انقلاب نقش آفرینی کرده است. در دهه های اخیر، این نهاد نظامی از سطح یک سازمان صرفا دفاعی فراتر رفته و به نهادی راهبردی، فرهنگی و ارزشی تبدیل شده است که ماموریت های خود را در پرتو گفتمان ولایت و سیاست های کلان دفاعی بازتعریف کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–گفتمانی، به بازخوانی جهت گیری های کلان ارتش در چارچوب رهنمودهای مقام معظم رهبری می پردازد و تلاش دارد پیوند میان سیاست، گفتمان و راهبرد دفاعی را در نظام جمهوری اسلامی ایران تبیین کند. یافته های این پژوهش نشان می دهد که گفتمان رهبری در حوزه دفاعی، مبتنی بر چهار مولفه اصلی است: ایمان و معنویت به عنوان عنصر هویت ساز، خودکفایی و نوآوری در حوزه دفاعی، بازدارندگی هوشمند و چندلایه، و اطاعت ولایی به عنوان محور انسجام سازمانی. در پرتو این مولفه ها، ارتش جمهوری اسلامی ایران نه تنها در چارچوب یک سیاست دفاعی کلاسیک عمل نمی کند، بلکه با تکیه بر الگوی "دفاع همه جانبه" و "مردم پایه"، به یکی از بازیگران گفتمان مقاومت در سطح منطقه ای تبدیل شده است. نتایج نشان می دهد که سیاست های کلان دفاعی و بیانات رهبری، موجب انتقال گفتمان ارتش از "حفظ مرزها" به "پاسداری از ارزش ها" شده است. در مجموع، می توان گفت که رهبری انقلاب با ترسیم چشم اندازی توام با ایمان، عقلانیت و اقتدار، زمینه ساز شکل گیری ارتشی گفتمان محور، ولایی و تمدن ساز در نظام جمهوری اسلامی ایران شده است.

کلیدواژه ها:

ارتش جمهوری اسلامی ایران ، گفتمان رهبری ، سیاست دفاعی ، راهبرد مقاومت ، رهنمودهای مقام معظم رهبری