تمرکزگرایی و عدم تمرکز در سیاست گذاری آموزشی ایران

مرکزگرایی و تمرکززدایی از مهم ترین مباحث حکمرانی آموزشی به شمار می آیند که هر یک پیامدهایی متفاوت برای کیفیت، عدالت و کارایی نظام آموزشی دارند. این مقاله با رویکرد توصیفی - تحلیلی و بر اساس مرور نظام مند اسناد سیاستی و پژوهش های انجام شده طی یک دهه اخیر، به واکاوی ابعاد مفهومی، الزامات اجرایی و پیامدهای این دو رویکرد در سیاست گذاری آموزشی ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهند که اگرچه ساختار آموزشی ایران تاریخی متمرکز دارد و این تمرکز در ابعاد برنامه ریزی درسی، منابع انسانی و تخصیص بودجه مشهود است، اما از دهه های اخیر گرایش به تمرکززدایی در اسناد بالادستی تقویت شده است. بااین حال، اجرای عملی تمرکززدایی با موانعی همچون ضعف ظرفیت نهادی، نابرابری منطقه ای، محدودیت های حقوقی، عدم ثبات مدیریتی و نبود سازوکارهای اثربخش تضمین کیفیت مواجه بوده و اغلب به صورت نمادین یا ناقص تحقق یافته است. بررسی شواهد نشان می دهد که الگوی مناسب برای ایران نه حذف کامل تمرکز، بلکه اتخاذ رویکرد «تمرکززدایی هدایت شده» است؛ رویکردی که در آن تفویض اختیار همراه با توانمندسازی حرفه ای، نهادسازی محلی، نظارت چندلایه و حفظ استانداردهای ملی صورت می گیرد. براین اساس، گذار مرحله ای و مبتنی بر پایلوت، می تواند زمینه ارتقای کیفیت آموزشی، افزایش مشارکت ذی نفعان، و بهبود عدالت و پاسخگویی را در نظام آموزشی ایران فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تمرکزگرایی ، تمرکززدایی ، سیاست گذاری آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، حکمرانی آموزشی ، ایران