واکاوی ابعاد شخصیت و حقوق زن در نهج البلاغه

پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد شخصیت و حقوق زن در نهج البلاغه، به روش تحلیل کیفی محتوای متون حکمت آمیز امام علی(ع) پرداخته است. در این تحقیق، خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه به عنوان متنی اصیل، مورد مطالعه قرار گرفته تا تصویری منسجم، مستند و دقیق از جایگاه زن در اندیشه علوی استخراج گردد. بر خلاف برخی تلقی های رایج که نهج البلاغه را دارای رویکردی تقلیل گرایانه نسبت به زن می دانند، یافته های این پژوهش نشان داد که امام علی(ع) نگاهی الهی، عقلانی و واقع گرایانه به زن دارد که این نگاه بر مبنای کرامت انسانی، تفاوت های طبیعی و نقش های مکمل زن و مرد در جامعه سامان یافته است. از مهم ترین یافته های این کاوش می توان به مواردی مانند تاکید بر کرامت ذاتی زن صرف نظر از جنسیت، تصریح بر نقش تربیتی و بنیادین زن در خانواده و جامعه، تایید بر حق مالکیت و استقلال اقتصادی زنان، ضرورت رعایت عفاف و پوشش به منظور حفظ حرمت و شان زن، و نقد دیدگاه های تبعیض آمیز تاریخی نسبت به زن در برخی جوامع اشاره نمود. تحلیل خطبه هایی چون ۸۰، ۲۳۲ و حکمت هایی نظیر “قیمه کل امرئ ما یحسنه” به خوبی نشان می دهد که زن در نگاه علوی، موجودی فرودست یا صرفا تابع نیست، بلکه دارای هویتی مستقل، ظرفیت هایی اخلاقی، معنوی و اجتماعی است. نتایج این تحقیق بیانگر آن است که نهج البلاغه می تواند مبنای نظری مناسبی برای بازاندیشی در سیاست گذاری های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی درباره زنان در جوامع اسلامی معاصر فراهم آورد. بر این اساس، پیشنهاد می گردد از ظرفیت های معرفتی نهج البلاغه در تدوین برنامه های آموزشی، طراحی الگوهای تربیتی و مشاوره خانواده، و همچنین پژوهش های تطبیقی با گفتمان های جهانی حقوق زنان بهره گرفته شود. نگاه جامع و متعادل امام علی(ع) به زن، الگویی بومی، عقلانی و انسانی برای سامان دهی هویت زن در جهان امروز فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، زن ، شخصیت زن ، حقوق زن ، امام علی(ع) ، کرامت انسانی