پژوهش تطبیقی ربا: تحلیل مبانی فقهی و پیامدهای اقتصادی بهره در اسلام و غرب

این پژوهش به تحلیل تطبیقی و عمقی مفهوم ربا از منظر فقه اسلامی (با تاکید بر دیدگاه های شیعه و اهل سنت) و مفهوم بهره در اقتصاد متعارف غرب می پردازد. هدف اصلی، تبیین دقیق مبانی فلسفی و فقهی حرمت ربا در اسلام و ارائه یک تحلیل انتقادی از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی سیستم های مبتنی بر بهره است. روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی با رویکردی تطبیقی بوده و داده ها بر اساس مطالعات گسترده کتابخانه ای و اسنادی (منابع فقهی، قرآنی، حدیثی و متون اقتصادی) گردآوری و مورد ارزیابی قرار گرفته اند. یافته های کلیدی نشان می دهند که حرمت ربا در اسلام، ریشه در مبانی عدالت خواهانه و اخلاقی دارد و هدف آن جلوگیری از استثمار (اکل مال به باطل) و ایجاد توازن (قسط) در اقتصاد است. در مقابل، سیستم بهره بنیاد غربی، اگرچه در کوتاه مدت محرک رشد اقتصادی شناخته می شود، اما با چالش های ساختاری عمیقی مانند تشدید نابرابری از طریق مکانیسم بهره مرکب، بی ثباتی مالی و ایجاد بحران های ادواری، و تمرکز ثروت در کانال های غیرمولد همراه بوده است. این پژوهش استدلال می کند که نظام مالی اسلامی با محوریت قراردادهای مشارکتی (مضاربه و مشارکت)، نه تنها یک بدیل اخلاقی است، بلکه از نظر اقتصادی نیز راهکاری برای کاهش آسیب پذیری های ذاتی نظام مالی متعارف و حرکت به سوی توسعه ای پایدار و عادلانه محسوب می شود. در این راستا، بخش گسترده ای از مبانی قرآنی و احادیث نبوی (از منابع اهل سنت) برای اثبات شدت و عمق تحریم ربا در شریعت، مورد بررسی قرار گرفته اند.

کلیدواژه ها:

ربا ، بهره () ، فقه اسلامی ، اقتصاد متعارف ، عدالت اقتصادی ، نظام مالی بدون ربا ، مشارکت ، نابرابری ، بحران مالی