الزام آوری عرف های خانوادگی در روابط مالی زوجین و اثر آن بر تقسیم اموال و مسئولیت ها

روابط مالی زوجین در نظام حقوقی ایران، اگرچه در چارچوب قواعد آمره ای همچون نفقه، مهریه و اجرت المثل تنظیم شده است، اما در عمل به شدت تحت تاثیر عرف های خانوادگی و اجتماعی قرار دارد. عرف های خانوادگی، به عنوان الگوهای رفتاری پذیرفته شده در میان خانواده ها، نقش مهمی در تعیین شیوه مشارکت مالی، تقسیم هزینه ها، مالکیت اموال و حدود مسئولیت های اقتصادی زوجین ایفا می کنند. مسئله اساسی آن است که آیا این عرف ها از منظر حقوقی الزام آور بوده و می توانند مبنای مطالبه حق یا ایجاد تعهد قرار گیرند یا خیر. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی مبانی الزام آوری عرف های خانوادگی در روابط مالی زوجین و تاثیر آن ها بر تقسیم اموال و مسئولیت های مالی می پردازد. در این راستا، جایگاه عرف در حقوق مدنی ایران، شرایط اعتبار عرف، نسبت آن با قواعد آمره و نظم عمومی و نقش اراده ضمنی طرفین مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که عرف های خانوادگی، در صورت برخورداری از عمومیت، استمرار، عقلانیت و عدم تعارض با قانون و شرع، می توانند به عنوان منبع تکمیلی تعهدات مالی زوجین شناخته شوند و در تفسیر قرارداد نکاح یا توافقات ضمنی موثر واقع شوند. بااین حال، در موارد تعارض با قواعد آمره یا تضییع حقوق اساسی یکی از زوجین، الزام آوری عرف با محدودیت جدی مواجه است. نتیجه آنکه شناسایی ضابطه مند عرف های خانوادگی می تواند به تحقق عدالت قراردادی و کاهش تعارضات مالی میان زوجین منجر شود.

کلیدواژه ها:

عرف خانوادگی ، روابط مالی زوجین ، الزام آوری عرف ، تقسیم اموال ، مسئولیت مالی ، حقوق خانواده