بررسی وضعیت حقوقی طفل متولد از لقاح مصنوعی در فقه و حقوق ایران

پیشرفت روزافزون علوم پزشکی، به ویژه در حوزه روش های کمک باروری، موجب ظهور پدیده هایی نوین همچون لقاح مصنوعی و تولد طفل از این طریق شده است. این تحولات، پرسش ها و چالش های متعددی را در عرصه فقه و حقوق، به ویژه در زمینه تعیین نسب، مشروعیت طفل و آثار حقوقی مترتب بر آن، به همراه داشته است. در نظام حقوقی ایران، که مبتنی بر فقه امامیه است، تعیین وضعیت حقوقی طفل متولد از لقاح مصنوعی با ابهاماتی جدی مواجه بوده و قانون گذار تاکنون مقررات جامع و روشنی در این زمینه ارائه نکرده است. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، درصدد بررسی وضعیت حقوقی طفل متولد از لقاح مصنوعی در فقه امامیه و حقوق ایران است. بدین منظور، ابتدا مفاهیم و اقسام لقاح مصنوعی تبیین شده و سپس دیدگاه های فقهی درباره مشروعیت این روش ها و امکان انتساب نسب به والدین مورد بررسی قرار می گیرد. در ادامه، مقررات موجود در قانون مدنی و قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب ۱۳۸۲ تحلیل شده و خلاها و ابهامات قانونی مرتبط با نسب، ارث، حضانت و ولایت طفل بررسی می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که در فقه امامیه، میان لقاح مصنوعی با نطفه زوجین و لقاح با دخالت شخص ثالث تفاوت اساسی قائل شده و آثار نسبی در هر یک به گونه ای متفاوت تحلیل می شود. در حقوق ایران نیز، هرچند قانون گذار با تصویب قانون اهدای جنین گامی در جهت تنظیم این موضوع برداشته است، اما همچنان وضعیت نسب و برخی آثار حقوقی طفل متولد از لقاح مصنوعی به طور صریح تعیین نشده و این امر می تواند منجر به تعارض در رویه قضایی شود. در پایان، مقاله بر ضرورت تدوین مقررات جامع و منطبق با مبانی فقهی برای حمایت از حقوق طفل و تامین امنیت حقوقی خانواده تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

لقاح مصنوعی ، نسب ، طفل متولد از روش های کمک باروری ، فقه امامیه ، حقوق ایران