مبانی قرانی عدالت وکاربست آن درنظریه های عدالت اجتماعی

عدالت، به ویژه عدالت اجتماعی، همواره از اساسی ترین دغدغه های بشریت و محور اصلی نظام های فکری و حقوقی بوده است. با وجود تلاش های گسترده در نظریه پردازی عدالت اجتماعی در غرب، کمبود رویکردهای جامع و یکپارچه که ابعاد معنوی، اخلاقی و فرامادی انسان را نیز در نظر بگیرند، محسوس است. این پژوهش با هدف تبیین مبانی قرآنی عدالت و بررسی ظرفیت کاربست این مبانی در غنابخشی و نقد نظریه های رایج عدالت اجتماعی انجام شده است.روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی با رویکرد اجتهادی است که با استناد به آیات قرآن کریم، تفاسیر معتبر و سیره معصومین (ع)، اصول بنیادین عدالت را استخراج کرده و سپس به تحلیل تطبیقی این اصول با مولفه های اصلی نظریه های منتخب عدالت اجتماعی می پردازد.یافته های پژوهش نشان می دهد که عدالت در قرآن کریم، مفهومی جامع و چندوجهی است که فراتر از توزیع برابر منابع مادی، شامل عدالت تشریعی (اعطای حق هرچیز و هرکس)، عدالت تکوینی (نظم حاکم بر آفرینش)، و عدالت اخلاقی (رعایت اعتدال و میانه روی) می شود. اصول محوری چون توحید (منشا الهی عدالت)، کرامت انسانی، مساوات و قسط (توزیع عادلانه فرصت ها و منابع)، نفی ظلم و استثمار، مسئولیت پذیری اجتماعی، و توازن میان حقوق و تکالیف، از مهم ترین مبانی قرآنی عدالت اجتماعی به شمار می روند. این مبانی، چارچوبی اخلاقی و معنوی برای عدالت فراهم می آورند که می تواند برخی از نقائص نظریه های سکولار نظیر رویکردهای محض لیبرالی یا سوسیالیستی را تکمیل کند و با تاکید بر ابعاد درونی و اخلاقی انسان، به تقویت بنیان های اخلاقی عدالت اجتماعی بپردازد.نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که مبانی قرآنی عدالت، یک گفتمان غنی و بدیع را برای اندیشه عدالت اجتماعی ارائه می دهند که با تلفیق ابعاد فردی، اجتماعی، مادی و معنوی، به ایجاد یک جامعه متوازن و پویا بر اساس ارزش های الهی و انسانی یاری می رساند. این رویکرد، راه را برای توسعه نظریه های عدالت اجتماعی فراگیرتر و عملی تر هموار می سازد.

کلیدواژه ها:

عدالت ، عدالت اجتماعی ، قرآن کریم ، مبانی قرآنی ، نظریه های عدالت.