بررسی عوامل موثر فرهنگی، اعتقادی و کالبدی در شکل گیری اصل محرمیت در فضاهای مسکونی )خانه های مسکونی ایران(

در معماری سنتی ایران، مفهوم محرمیت نه تنها از نیازهای عملکردی نشات می گیرد، بلکه ریشه در آموزه های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی جامعه دارد. محرمیت به عنوان اصلی بنیادی در طراحی خانه های سنتی ایرانی، با استفاده از اصول درون گرایی، سلسله مراتب فضایی و توجه به حریم خصوصی در ساختارهای معماری تجلی یافته است. این تحقیق به منظور بررسی عوامل موثر بر شکل گیری این اصل در معماری مسکونی ایران، به تحلیل ابعاد فرهنگی، اعتقادی و کالبدی پرداخته و تاثیر آن را در خانه های سنتی مناطق گرم وخشک ایران، به ویژه در شرق ایران، بررسی می کند.پژوهش نشان می دهد که اصل محرمیت در خانه های سنتی ایران از سه عامل اصلی نشات می گیرد: اول، عوامل فراکالبدی همچون جهان بینی ایرانی-اسلامی و آموزه های دینی؛ دوم، اصول سازماندهی فضایی که بر اساس درون گرایی و سلسله مراتب فضایی تعریف شده اند؛ و سوم، عناصر کالبدی شامل ورودی های غیرمستقیم، هشتی ها و دالان ها که در جهت حفظ حریم خصوصی و امنیت روانی ساکنان به کار گرفته شده اند. این عناصر نه تنها به عنوان ابزاری برای ایجاد امنیت فیزیکی عمل می کنند، بلکه با توجه به ویژگی های اقلیمی مناطق خشک ایران، در ارائه سایه و کاهش تاثیرات آب و هوای شدید نیز موثر هستند.در نمونه های موردی مانند خانه های بروجردی و طباطبایی در کاشان و خانه های تاریخی در شرق ایران، این اصول به وضوح در سازمان فضایی، لایه بندی فضایی و تفکیک جنسیتی نمایان است. تحلیل این ساختارهای پیچیده نشان می دهد که محرمیت در معماری ایرانی تنها یک نیاز کالبدی نیست، بلکه جزئی از یک نظام فرهنگی و اجتماعی است که با توجه به نیازهای انسان، اقلیم و آموزه های دینی شکل گرفته است.

کلیدواژه ها:

محرمیت ، درون گرایی ، سلسله مراتب ، معماری سنتی ایران ، آموزه های اسلامی