بررسی تطبیقی عملکرد و زیبایی شناختی حوض و آبنما در منظر خانه های تاریخی دوره قاجار مطالعه موردی : خانه بروجردی ها در کاشان و خانه لاری ها در یزد

معماری مسکونی ایرانی در دوره قاجار با تلفیقی از کارکردهای عملیاتی، سازگاری اقلیمی و زیبایی شناسی شناخته می شود. حیاط مرکزی و حوض یا آبنماهای آن، علاوه بر نقش در تامین آب و کنترل محیطی، تجربه بصری و منظر فضایی خانه را شکل می دهند. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، دو نمونه تاریخی برجسته، شامل خانه بروجردی ها در کاشان و خانه لاری ها در یزد را بررسی کرده است تا عملکرد اقلیمی، جایگاه فضایی و ارزش زیبایی شناختی حوض ها و آبنماها تحلیل شود. یافته ها نشان می دهند که حوض ها به عنوان عناصر چندبعدی، تقارن و محوریت فضایی را ایجاد کرده، جریان هوا و آسایش حرارتی را بهبود می بخشند و تجربه روانشناختی کاربران را تقویت می کنند. طراحی هوشمندانه حوض ها در خانه لاری ها نشان می دهد که حتی در فضاهای محدود، می توان هماهنگی بین عملکرد و زیبایی را حفظ کرد. این مطالعه با تحلیل تطبیقی، اصول پنج گانه معماری سنتی و تعامل میان حوض ها با عناصر تزئینی و فضایی را مورد بررسی قرار داده و پیشنهاداتی برای الهام گیری در طراحی های معاصر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

حیاط مرکزی ، حوض و آبنما ، آسایش حرارتی ، زیبایی شناسی ، خانه بروجردی ها ، خانه لاری ها