بررسی روش های شناسایی، تحلیل و پاسخ به ریسک در ابر پروژه های عمرانی با تمرکز بر کشورهای در حال توسعه

پروژه های خیلی بزرگ یا ابر پروژه های عمرانی و زیرساختی(مگا پروژه های عمرانی) در کشورهای در حال توسعه به دلیل مقیاس سرمایه گذاری، پیچیدگی سازمانی و تعدد ذی نفعان، در معرض سطوح بالای ریسک های فنی، مالی، سیاسی و نهادی قرار دارند. نحوه شناسایی، تحلیل و پاسخ به این ریسک ها نقش تعیین کننده ای در موفقیت یا شکست این پروژه ها دارد؛ با این حال، تصویر منسجمی از روش های به کاررفته در ادبیات برای مدیریت ریسک ابر پروژه ها در این کشورها کمتر ارائه شده است. هدف پژوهش حاضر، انجام یک مرور نظام مند بر روش های شناسایی، تحلیل و پاسخ به ریسک در ابر پروژه های عمرانی با تمرکز بر کشورهای در حال توسعه است. برای این منظور، با تعریف دامنه ای شامل ابر پروژه های عمرانی/زیرساختی در کشورهای در حال توسعه و جست وجو در پایگاه های اطلاعاتی معتبر، ۱۹ مقاله منتخب شناسایی و به صورت هدفمند مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که در مرحله شناسایی ریسک، روش های خبرگی محور مانند مصاحبه، دلفی، کارگاه های مشارکتی و به ویژه ساختار شکست ریسک، رویکردهای غالب هستند. در مرحله تحلیل، عمدتا از روش های کیفی و نیمه کمی نظیر ماتریس احتمال–اثر، روش های تصمیم گیری چندمعیاره و نسخه های فازی آن ها استفاده شده و به کارگیری مدل های کمی پیشرفته و داده محور محدود است. در مرحله پاسخ، راهبردهای فنی–مدیریتی، قراردادی–مالی و نهادی–حاکمیتی مطرح شده اند، اما در بسیاری از مطالعات، پیوند نظام مند میان ریسک های شناسایی شده، نتایج تحلیل و اقدامات مشخص پاسخ به طور کامل شکل نگرفته است. بر این اساس، مقاله حاضر ضمن جمع بندی الگوهای رایج در سه حلقه شناسایی، تحلیل و پاسخ، خلاهایی مانند گسست بین مراحل چرخه ریسک، کمبود مدل های ترکیبی خبرگی–داده محور و ضعف مستندسازی اثر واقعی راهبردهای پاسخ را برجسته کرده و پیشنهادهایی برای جهت دهی تحقیقات آینده در زمینه مدیریت ریسک ابر پروژه ها در کشورهای در حال توسعه ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، ابر پروژه های عمرانی ، کشورهای در حال توسعه ، شناسایی ریسک ، تحلیل ریسک ، پاسخ به ریسک ، روش های فازی و چندمعیاره