تدوین راهبردهای توسعه گردشگری پایدار در شهرهای اقلیم خشک با تاکید بر مدیریت منابع آب (مطالعه موردی: شهر جوپار)

توسعه گردشگری پایدار در شهرهای کوچک با اقلیم خشک، به ویژه شهرهایی که دارای میراث فرهنگی و تاریخی غنی هستند، یکی از راهکارهای موثر برای رشد اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود. شهر جوپار در استان کرمان با برخورداری از قنات های تاریخی و سیستم های سنتی مدیریت آب، پتانسیل بالقوه ای برای توسعه گردشگری آب محور دارد. این پژوهش با هدف تدوین راهبردهای توسعه گردشگری پایدار در شهر جوپار با تاکید بر مدیریت منابع آب انجام شده است. فرضیه اصلی تحقیق این بود که برنامه ریزی شهر جوپار با رویکرد توسعه گردشگری با معیارهای آب قابل تدوین است. روش تحقیق به صورت کاربردی و از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و برای جمع آوری داده ها از روش های مطالعه کتابخانه ای، اسنادی و میدانی استفاده شد. جامعه آماری شامل کلیه ساکنان شهر جوپار و روستاهای پیرامونی در محدوده حضور قنات ها بود که در سال ۱۴۰۴ مورد مطالعه قرار گرفتند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل SWOT بهره گرفته شد تا نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها شناسایی و راهبردهای مناسب تدوین گردد. یافته های تحقیق نشان داد که شهر جوپار دارای نقاط قوت قابل توجهی از جمله وجود قنات های تاریخی ثبت شده در فهرست میراث ملی، دانش بومی غنی در زمینه مدیریت آب و فرهنگ غنی و هویت محلی قوی است. از سوی دیگر، نقاط ضعفی همچون فقدان زیرساخت های مناسب گردشگری، ضعف در بازاریابی و تبلیغات، کاهش دبی آب قنات ها و عدم مشارکت فعال بخش خصوصی شناسایی شد. فرصت هایی مانند رشد تقاضا برای گردشگری فرهنگی و میراثی، حمایت های دولتی از طرح های گردشگری پایدار و امکان همکاری های بین المللی نیز وجود دارد، اما تهدیداتی نظیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی، مهاجرت روستایی و رقابت با مقاصد گردشگری دیگر نیز مشاهده شد. بر اساس ماتریس SWOT، چهار دسته راهبرد تهاجمی، بازنگری، تنوع و تدافعی تدوین شد که شامل توسعه برنامه های گردشگری تخصصی آب، ایجاد موزه زنده آب، جذب سرمایه گذاری خصوصی، آموزش و توانمندسازی جامعه محلی، حفاظت علمی از قنات ها و ایجاد صندوق حمایت از قنات ها می باشد. نتایج این پژوهش تایید می کند که توسعه گردشگری پایدار در جوپار با محوریت آب امکان پذیر است و می تواند به رشد اقتصادی، حفظ میراث فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی جامعه محلی کمک کند، به شرطی که سیاست های راهبردی یکپارچه، مشارکت فعال ذینفعان و سرمایه گذاری هدفمند اجرا شود.

کلیدواژه ها:

گردشگری پایدار ، مدیریت منابع آب ، قنات ، شهر جوپار ، تحلیل SWOT.