تاثیر عرض جغرافیایی بر فرم بنا و کالبد شهری در معماری بومی ایران

عرض جغرافیایی به عنوان یک متغیر اقلیمی کلیدی، نقش بنیادینی در تعیین فرم کالبدی، بافت شهری و ویژگی های عملکردی معماری بومی ایران ایفا کرده است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مستقیم موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اقلیمی ناشی از آن بر راهکارهای معماری متناسب با هر اقلیم ایران انجام شده است. نتایج نشان می دهد که معماران سنتی ایرانی، با درک دقیق از میزان تابش خورشید، دما، رطوبت و الگوهای بادی ناشی از عرض جغرافیایی، پاسخ های کالبدی متمایزی را در طول تاریخ توسعه داده اند. این پاسخ ها شامل فرم های درون گرا، متراکم با مصالح سنگین در اقلیم های گرم و خشک (بهره گیری از جرم حرارتی)، فرم های فشرده، کم ارتفاع و آفتاب گیر در اقلیم های سرد (حفظ حرارت و کاهش سطح تماس)، و فرم های برون گرا، مرتفع با بام شیب دار در اقلیم های معتدل و مرطوب (تسهیل تهویه و دفع رطوبت) است. این تطابق هوشمندانه، معماری بومی را به الگویی پایدار و با کارایی انرژی بالا تبدیل کرده است که می تواند الهام بخش طراحی های معاصر در راستای توسعه پایدار باشد. روش تحقیق در این پژوهش، از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و بر مبنای استدلال قیاسی استوار است. روش گردآوری اطلاعات نیز به صورت اسنادی و کتابخانه ای (با بررسی کتب، مقالات علمی و منابع اقلیم شناسی معماری ایران) انجام پذیرفته است.

کلیدواژه ها:

عرض جغرافیایی ، معماری بومی ایران ، اقلیم ، فرم بنا ، بافت شهری ، پایداری ، آسایش حرارتی.