حومه نشینی، نابرابری فضایی و کیفیت زندگی در تهران: مرور نظام مند رویکردهای جامعه شناختی

در این پژوهش، تبیین رابطه حومه نشینی با نابرابری فضایی و کیفیت زندگی در کلان شهر تهران بر اساس مرور نظام مند پژوهش های انجام شده در ایران و بخشی از ادبیات بین المللی است. بدین منظور، با استفاده از کلیدواژه هایی چون «حومه نشینی»، «حاشیه نشینی»، «نابرابری فضایی» و «کیفیت زندگی»، مطالعات مرتبط در پایگاه های اطلاعاتی فارسی و تعدادی از منابع انگلیسی انتخاب و با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای مبتنی بر کدگذاری مضمون بررسی شد. یافته ها نشان می دهد که در اغلب پژوهش ها، مسکن و ساختار ناعادلانه بازار زمین مهم ترین محرک جابه جایی جمعیت از هسته مرکزی به نواحی حومه ای است و حومه ها به کانون تمرکز گروه های کم درآمد و آسیب پذیر تبدیل شده اند. نتایج همچنین حاکی از آن است که نابرابری فضایی در دسترسی به زیرساخت ها و خدمات عمومی، همراه با فقر، بیکاری و محرومیت نسبی، به افت کیفیت زندگی عینی و ذهنی ساکنان و تقویت احساس طردشدگی اجتماعی منجر می شود. افزون بر این، تمرکز آسیب های اجتماعی و افزایش احساس ناامنی، یکی از پیامدهای پایدار الگوی کنونی حومه نشینی در تهران و شهرهای مشابه است. در سطح نظری، مقاله نشان می دهد که تحلیل حومه نشینی در تهران باید در چارچوب مفاهیم مرکز/حاشیه، عدالت فضایی و کیفیت زندگی فهم شود و در سطح سیاست گذاری، بر ضرورت بازنگری هم زمان در سیاست های زمین و مسکن، توسعه زیرساخت ها و برنامه های توانمندسازی اجتماعی–اقتصادی در حومه ها تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

حومه نشینی ، حاشیه نشینی شهری ، نابرابری فضایی ، کیفیت زندگی ، تهران ، آسیب های اجتماعی