تدوین الگوی بومی مدیریت پسماندهای ساختمانی و عمرانی در شهر ملکشاهی

مدیریت اصولی پسماندهای ساختمانی و عمرانی، به ویژه در شهرهای در حال رشد مانند ملکشاهی، یکی از چالش های اساسی نظام مدیریت شهری به شمار می رود که تاثیر مستقیم بر کیفیت زیست محیطی، ایمنی شهری، بهره وری اقتصادی و منظر عمومی دارد. در سال های اخیر، افزایش ساخت وسازهای مسکونی و عمرانی در ملکشاهی موجب گسترش حجم نخاله های ساختمانی، افزایش تخلیه های غیرمجاز حاشیه شهر، فشار بر منابع طبیعی، انسداد مسیرهای آبراهه ها و تشدید فرسایش خاک شده است؛ مسائلی که لزوم تدوین یک الگوی بومی، متناسب با شرایط زمین شناسی، توپوگرافی، حجم پروژه ها و توان مدیریت شهری را بیش از پیش آشکار می کند. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک الگوی بومی و عملیاتی مدیریت پسماندهای ساختمانی و عمرانی، رویکردی تلفیقی از تحلیل وضعیت موجود، بررسی تجربیات موفق ملی و بین المللی، و انجام مصاحبه با خبرگان شهرداری ملکشاهی را به کار می گیرد تا راهکاری متناسب با ظرفیت های انسانی، اقتصادی و زیرساختی شهر ارائه دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ضعف در نظام تفکیک اولیه در محل پروژه، فقدان سامانه رسمی ثبت و ردیابی بارگیری و حمل نخاله ها، نبود زیرساخت مناسب برای بازیافت مصالح و کمبود مقررات الزام آور و مشوق های اقتصادی، مهم ترین عوامل ناکارآمدی مدیریت فعلی پسماندهای ساختمانی در ملکشاهی است. همچنین بررسی ها نشان می دهد که بیش از ۶۵ درصد از مصالح قابل بازیافت موجود در نخاله ها – شامل بتن شکسته، آجر، آسفالت تراشه و خاک محل پروژه – به دلیل نبود فرایندهای استاندارد تفکیک، بدون بهره برداری مجدد دفن یا رهاسازی می شوند. نتایج تحلیل کیفی مصاحبه ها نیز بیانگر آن است که کارشناسان و پیمانکاران، ایجاد سامانه مدیریت یکپارچه نخاله ها شامل صدور باربرگ الکترونیکی، ردیابی آنلاین ناوگان حمل، جانمایی علمی محل های تخلیه مجاز و احداث مرکز بازیافت مصالح (با ظرفیت اولیه ۸۰ تا ۹۰ تن در روز) را ضروری ترین اقدام برای بهبود وضعیت موجود می دانند. بر این اساس، الگوی پیشنهادی پژوهش شامل چهار محور اصلی است: ۱) ساماندهی فرایند تولید پسماند از طریق آموزش، نظارت و الزام به تفکیک در محل پروژه؛ ۲) ایجاد زیرساخت حمل و تخلیه اصولی با بهره گیری از باربرگ هوشمند، مدیریت ناوگان و اعمال جرایم تخلیه غیرمجاز؛ ۳) توسعه ظرفیت بازیافت و بازچرخانی مصالح با احداث کارخانه بازیافت و تدوین استانداردهای فنی استفاده مجدد از مصالح؛ و ۴) اصلاح چارچوب های حقوقی و مالی شامل تعرفه گذاری انگیزشی، اخذ عوارض سبز از پروژه های بزرگ، و ارائه مشوق برای پیمانکارانی که به بازیافت و تفکیک پایبند هستند. اجرای این الگوی بومی، علاوه بر کاهش حدود ۳۰ تا ۴۵ درصدی هزینه های ناشی از جمع آوری و پاکسازی تخلیه های غیرمجاز، می تواند منجر به کاهش ۲۵ تا ۳۵ درصدی مصرف مصالح بکر، بهبود شرایط محیط زیستی و ارتقای تاب آوری شهری ملکشاهی شود. نتایج پژوهش تاکید می کند که موفقیت این الگو وابسته به هماهنگی میان مدیریت شهری، بخش خصوصی، پیمانکاران و شهروندان بوده و نیازمند یک نظام نظارتی مستمر، به روزرسانی مقررات و تقویت فرهنگ استفاده مسئولانه از مصالح ساختمانی است.

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماندهای ساختمانی ، نخاله های عمرانی ، تفکیک در محل ، بازیافت مصالح ، باربرگ الکترونیکی ، حمل و تخلیه اصولی ، مراکز بازیافت ، توسعه پایدار شهری ، شهرداری ملکشاهی