ارزیابی کارآمدی نظام نظارت و پایش طرح های عمرانی در شهرداری ها؛ مطالعه موردی شهرداری ایلام

در این پژوهش، کارآمدی نظام نظارت و پایش طرح های عمرانی در شهرداری ایلام با هدف شناسایی نقاط ضعف فرآیند نظارت، کنترل کیفیت و میزان انطباق اجرا با طرح های مصوب مورد بررسی قرار گرفته است. رویکرد تحقیق ترکیبی از روش های توصیفی–تحلیلی و داده محور بوده و داده ها از طریق اسناد فنی، گزارش های پیشرفت و مصاحبه با کارشناسان فنی و ناظران پروژه ها گردآوری شده است. نوآوری اصلی مطالعه، طراحی و به کارگیری شاخص بومی «کارآمدی نظارت» (Monitoring Efficiency Index - MEI) برای ارزیابی عملکرد سیستم نظارتی در شهرداری های هم تراز با ساختار متوسط جمعیتی است. این شاخص با وزن دهی به پنج بعد اصلی شامل شفافیت فرآیند، کفایت نیروی انسانی، انطباق با طرح های مصوب، کیفیت کنترل سازه ای و سطح پاسخگویی مدیریتی محاسبه شده است. یافته ها نشان می دهد میانگین کارآمدی نظارت در طرح های عمرانی ایلام حدود ۰٫۶۴ بوده و بیشترین چالش ها در دو مولفه «انطباق با طرح های مصوب» و «پایش مستمر» مشاهده می شود. تحلیل روابط علی با استفاده از مدل یابی PLS مشخص ساخت که ضعف در بازخوردگیری و نبود سیستم های دیجیتال پایش، بیشترین تاثیر منفی را بر شاخص MEI دارد (ضریب تاثیر منفی ۰٫۵۸-). از سوی دیگر، استقرار کمیته های فنی میان بخشی و تقویت چرخه مستندسازی توانسته اند در پروژه های منتخب تا ۱۸٪ بهبود در سطح انطباق اجرایی ایجاد کنند. در نتیجه، پیشنهاد می شود شهرداری ایلام با استقرار سامانه هوشمند پایش لحظه ای (Smart Monitoring Portal) و تدوین دستورالعمل های نظارت یکپارچه مبتنی بر شاخص MEI، ضمن کاهش خطاهای انسانی، مسیر ارزیابی و اصلاح پروژه ها را کوتاه تر سازد. این الگو می تواند به عنوان چارچوبی ملی برای بازمهندسی نظام نظارت در شهرداری های ایران به کار رود و موجب ارتقای شفافیت، پاسخگویی و بهره وری در اجرای طرح های عمرانی شهری شود.

کلیدواژه ها:

نظام نظارت عمرانی ، پایش پروژه ها ، شاخص کارآمدی نظارت ، شهرداری ایلام ، کنترل کیفیت ، انطباق طرح ، مدل PLS ، مدیریت پروژه شهری