مدل سازی تعامل بین طرح های عمرانی و توسعه فرهنگی شهر؛ مطالعه موردی ایلام

رشد شهرها در دهه های اخیر، بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر رویکردهای کالبدی و پروژه های عمرانی بوده است؛ با این حال، تاکید یک جانبه بر توسعه فیزیکی به تدریج موجب فاصله گیری سیاست های شهری از ابعاد انسانی و فرهنگی توسعه شده است. پژوهش حاضر با هدف مدل سازی رابطه تعاملی میان طرح های عمرانی و توسعه فرهنگی شهر ایلام انجام گرفته و می کوشد الگوی تلفیقی تازه ای را برای بازآفرینی نرم شهری در چارچوب سیاست های عمرانی شهرداری ارائه دهد. روش تحقیق ترکیبی (کمی کیفی) است و جامعه آماری شامل کارشناسان فنی، مدیران پروژه های عمرانی و کنشگران فرهنگی در محدوده شهری ایلام می باشد. داده های کمی از طریق پرسشنامه محقق ساخته با ۳۵ گویه در قالب مقیاس لیکرت گردآوری و با بهره گیری از نرم افزار SMART‑PLS تحلیل شد. همچنین بخش کیفی بر اساس مصاحبه های نیمه ساخت یافته با ۱۵ نفر از مدیران و متخصصان حوزه توسعه شهری صورت گرفت.یافته ها نشان می دهد که پروژه های عمرانی، هرچند ماهیتا کالبدی و فیزیکی اند، اما به واسطه تغییر در فضاهای عمومی، الگوهای دسترسی، و کیفیت محیط شهری، اثرات غیرمستقیم و معناداری بر مولفه های فرهنگی و سرمایه اجتماعی محلات دارند. ضریب همبستگی کل میان شاخص های توسعه عمرانی و پویایی فرهنگی در ایلام (r = ۰.۵۸) برآورد شد که بیانگر رابطه مثبت و متوسط به بالا میان این دو حوزه است. در میان مولفه ها، بیشترین تاثیر مربوط به «بهبود فضاهای هم پیوند اجتماعی» و «افزایش فرصت تعامل شهروندی» بوده است. تحلیل مسیر نشان داد که کیفیت طراحی شهری و نحوه توزیع فضایی پروژه ها نقش میانجی در این فرایند دارند و می توانند از مسیر تضعیف یا تقویت سرمایه اجتماعی، بر پویایی فرهنگی شهر اثرگذار باشند.بر اساس ترکیب نتایج بخش کمی و کیفی، مدل تلفیقی عمرانی فرهنگی ایلام (UCCI Model) طراحی شد که در آن سه محور اصلی شامل «زیرساخت کالبدی»، «تعاملات فرهنگی» و «پیوست اجتماعی» در ارتباطی دوطرفه مدل سازی گردیده اند. این مدل تاکید دارد که هر طرح عمرانی پیش از تصویب و اجرا باید از منظر پیامدهای فرهنگی و اجتماعی نیز ارزیابی شود؛ به بیان دیگر، سیاست های عمرانی شهری زمانی به توسعه پایدار منجر می شوند که لایه فرهنگی و اجتماعی آن ها مورد توجه قرار گیرد.نتیجه نهایی نشان می دهد که آینده برنامه ریزی شهری ایلام در گرو گذار از نگاه صرفا سازه ای به نگاه «عمرانی فرهنگی» است؛ نگاهی که فضا را بستر تعامل می داند نه صرفا کالبد فیزیکی، و از طریق پیوند میان طرح های عمرانی و سرمایه فرهنگی می تواند به بازآفرینی نرم شهری و تقویت هویت محلات منجر شود.