تاثیر سیاست های بودجه ریزی شهرداری بر اولویت بندی طرح های عمرانی؛ تحلیل تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM)

پژوهش حاضر با عنوان «تاثیر سیاست های بودجه ریزی شهرداری بر اولویت بندی طرح های عمرانی؛ تحلیل تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM)» با هدف بررسی میزان انطباق فرآیند تخصیص منابع مالی با شاخص های فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی طرح های شهری انجام گردید. در ساختار فعلی، بودجه ریزی شهرداری ها عمدتا متکی بر رویکردهای سیاسی و فشارهای منطقه ای است و کمتر از اصول علمی تصمیم گیری چندبعدی بهره می گیرد. در این پژوهش با به کارگیری روش های AHP و TOPSIS تلاش شد تا مدل بهینه ای برای اولویت بندی طرح های عمرانی شهرداری ارائه گردد که از یک سو منافع عمومی شهروندان و از سوی دیگر محدودیت های مالی و زمانی را هم زمان لحاظ کند. جامعه آماری تحقیق شامل مدیران، کارشناسان مالی و فنی شهرداری (۱۱۰ نفر) بوده و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه مقیاس زوجی و مقایسه تطبیقی میان گزینه ها بود. داده ها با نرم افزار Expert Choice و MATLAB تحلیل گردیدند. نتایج AHP نشان داد که معیار کارایی اقتصادی با وزن نهایی ۰٫۳۴ و پس از آن معیار اثرگذاری اجتماعی با وزن ۰٫۲۸ بیشترین تاثیر را در اولویت بندی پروژه ها دارند. در مقابل، معیار جذابیت سیاسی کمترین وزن (۰٫۰۹) را به خود اختصاص داد. مقایسه ترکیبی نتایج AHP و TOPSIS نشان داد که پروژه های دارای ماهیت زیربنایی و منطقه ای، در شرایط منابع محدود، نسبت به پروژه های صرفا نمادین یا تبلیغاتی، ارزش تخصیص بالاتری دارند. میانگین سازگاری در ماتریس مقایسه زوجی برابر ۰٫۰۷۱ بود که بیانگر اعتبار بالای قضاوت هاست. بر اساس یافته ها، پنج مولفه کلیدی تاثیرگذار بر الگوی بودجه ریزی شهرداری عبارت اند از: عدالت فضایی، بازده اقتصادی، ضرورت فنی، الزامات زیست محیطی و فشارهای سیاسی. نتیجه کلان پژوهش آن است که اعمال تصمیم گیری چندمعیاره در فرایند بودجه ریزی می تواند منجر به افزایش شفافیت، کاهش انحراف هزینه ای و بهبود هم راستایی طرح ها با برنامه پنج ساله توسعه شهری شود. نوآوری اصلی مقاله، طراحی «مدل تصمیم یار هوشمند بودجه ریزی عمرانی» است که با تلفیق تحلیل AHP و منطق فازی در محیط TOPSIS، قابلیت پیش بینی رتبه بهینه پروژه ها و شبیه سازی سناریوهای تخصیص را دارد. این مدل پس از اعتبارسنجی اولیه در شهرداری ایلام نشان داد که اتخاذ سیاست های مبتنی بر تصمیم یار می تواند میزان خطای تخصیص بودجه را تا ۳۱ درصد کاهش دهد و در نتیجه موجب ارتقای کارایی مالی و فنی اجرای طرح های عمرانی گردد. نهایتا، نتایج این پژوهش بر لزوم گذار از سیاست گذاری های شهودی به تصمیم سازی داده محور تاکید دارد و پیشنهاد می کند سامانه های هوشمند بودجه ریزی شهری به عنوان ابزار پشتیبان در تدوین لایحه بودجه آینده شهرداری ها استقرار یابد.

کلیدواژه ها:

سیاست های بودجه ریزی ، طرح های عمرانی شهری ، تصمیم گیری چندمعیاره ، AHP ، TOPSIS ، مدل تصمیم یار هوشمند ، اولویت بندی پروژه ، تخصیص منابع ، شهرداری ایلام.