تحلیل رابطه بین الگوی توسعه شهری و پایداری مالی شهرداری ها: رویکرد کارایی فضایی درآمد–هزینه

پایداری مالی شهرداری ها به عنوان یکی از ارکان کلیدی حکمرانی شهری، به شدت تحت تاثیر الگو و فرم توسعه کالبدی شهر قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل رابطه میان الگوی توسعه شهری و سطح پایداری مالی شهرداری ها با تاکید بر نقش میانجی کارایی فضایی درآمد–هزینه است. روش تحقیق از نوع کاربردی–توسعه ای و به شیوه توصیفی–تحلیلی فضایی انجام شده است. داده های مالی (شامل درآمدهای پایدار و ناپایدار، هزینه های جاری و عمرانی) و داده های کالبدی (تراکم جمعیتی، فشردگی فضایی، ترکیب کاربری زمین و شاخص پراکندگی توسعه) برای مناطق شهری منتخب گردآوری گردید. جهت تحلیل داده ها از مدل تحلیل پوششی داده ها (DEA )برای سنجش کارایی مالی و از مدل های رگرسیون فضایی (SAR/SEM) برای بررسی اثرات مکانی توسعه شهری بر عملکرد مالی استفاده شد.نتایج نشان داد که بین نوع الگوی توسعه شهری و شاخص های پایداری مالی شهرداری رابطه ای معنادار و غیرخطی وجود دارد. مناطق دارای الگوی توسعه فشرده و درون زا از کارایی فضایی و پایداری مالی بالاتری برخوردارند، در حالی که توسعه ی پراکنده افقی موجب افزایش هزینه های خدمات شهری و وابستگی به درآمدهای ناپایدار گردیده است. آزمون خودهمبستگی مکانی (Moran’s I) نیز وجود خوشه های مکانی کارایی مالی در مناطق با تراکم بالا را تایید کرد. ضریب سرریزی فضایی (λ≈۰.۳۱) در مدل SAR بیانگر تاثیر متقابل مالی بین مناطق مجاور است. یافته ها تایید می کنند که کارایی فضایی درآمد–هزینه نقش میانجی اصلی در پیوند میان فرم کالبدی شهر و عملکرد مالی شهرداری دارد. بر این اساس، اصلاح الگوی توسعه و تقویت برنامه ریزی فشرده شهری می تواند به عنوان راهبردی کارآمد برای ارتقای پایداری مالی و کاهش نابرابری های مکانی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

الگوی توسعه شهری ، پایداری مالی شهرداری ها ، کارایی فضایی درآمد–هزینه ، رگرسیون فضایی (SAR/SEM) ، تحلیل پوششی داده ها (DEA)