تحلیل رابطه برنامه ریزی کاربری زمین و ساختار درآمدی شهرداری ها: مطالعه موردی شهرهای جدید ایران

شهرهای جدید ایران طی سه دهه اخیر با هدف تسهیل اسکان، تعادل فضایی و کاهش فشار جمعیتی کلان شهرها شکل گرفته اند، اما ساختار مالی شهرداری های این شهرها همچنان با ناپایداری و وابستگی شدید به درآمدهای ساختمانی روبه روست. در این پژوهش، رابطه میان برنامه ریزی کاربری زمین و ساختار درآمدی شهرداری ها با رویکردی تلفیقی (کمی–کیفی) مورد بررسی قرار گرفته است. جامعه آماری شامل ۳۸۴ نفر از شهروندان و ۲۰ نفر از کارشناسان شهری در چند شهر جدید منتخب بوده و داده ها با روش پرسشنامه ی لیکرت و مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری شدند. تحلیل داده ها با مدل معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل مضمون انجام شد. نتایج نشان داد کاربری های تجاری، خدماتی و گردشگری بالاترین تاثیر را بر تنوع درآمدی شهرداری ها دارند، در حالی که غلبه کاربری های مسکونی موجب ناپایداری مالی می شود. همچنین ظرفیت نهادی مدیریت شهری نقش میانجی موثری میان برنامه ریزی فضایی و تاب آوری مالی دارد؛ به گونه ای که هماهنگی بین واحدهای فنی و مالی و بهره گیری از داده های فضایی موجب افزایش اثربخشی سیاست های زمین محور می گردد. تحلیل کیفی مصاحبه ها نیز بر ضعف همگرایی نهادی و کمبود نظام داده های یکپارچه در شهرهای جدید تاکید داشت. در نهایت، مدل پیشنهادی پژوهش بر تلفیق برنامه ریزی فضایی، سیاست های زمین محور و اصلاح ساختار نهادی برای دستیابی به تعادل فضایی–مالی پایدار تاکید دارد. این یافته ها می تواند مبنای طراحی راهبردهای مالی شهری در توسعه آینده شهرهای جدید ایران باشد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی کاربری زمین ، شهرهای جدید ایران ، ساختار درآمدی شهرداری ، تاب آوری مالی ، ظرفیت نهادی