تحلیل رابطه کیفیت ملموس خدمات شهری و تمایل شهروندان به پرداخت عوارض نوسازی (مطالعه موردی منطقه شش شهرداری شیراز)

شهرداری ها، به عنوان نهادهای پیشگام در توسعه شهری و ارائه خدمات، برای تحقق اهداف خود به منابع درآمدی پایدار و باثبات وابستگی بنیادین دارند. در ایران، عوارض نوسازی و عمران شهری یکی از منابع درآمدی قانونی و حیاتی محسوب می شود که برای تامین مالی پروژه های زیربنایی و ارتقای کیفیت زندگی شهری طراحی شده است. با این حال، یکی از چالش های مزمن کلان شهرها، از جمله شیراز، نرخ پایین مشارکت شهروندان در پرداخت این عوارض است. این عدم مشارکت منجر به کسری بودجه، افت کیفیت خدمات شهری و کندی در اجرای پروژه های عمرانی شده و یک چرخه معیوب را ایجاد می کند. این پژوهش بر این فرضیه استوار است که یکی از عوامل کلیدی تاثیرگذار بر تمایل شهروندان به پرداخت عوارض، ادراک آن ها از کیفیت خدمات دریافتی، به ویژه جنبه های کالبدی و ملموس محیط شهری، است. زمانی که شهروندان وضعیت زیرساخت ها و امکانات فیزیکی را نامطلوب ارزیابی کنند، انگیزه آن ها برای مشارکت مالی کاهش می یابد. هدف اصلی این تحقیق، بررسی و سنجش تجربی رابطه میان کیفیت کالبدی-تجهیزاتی خدمات شهری و تمایل شهروندان منطقه شش شهرداری شیراز به پرداخت عوارض نوسازی و عمران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه شهروندان مالک در منطقه شش شیراز است که برای دریافت خدمات به شهرداری مراجعه کرده اند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران محاسبه و نمونه گیری به روش تصادفی ساده انجام شد. ابزار گردآوری داده ها شامل دو پرسشنامه بود: پرسشنامه استاندارد سروکوال (SERVQUAL) که برای سنجش کیفیت خدمات کالبدی (بعد ملموسات) بومی سازی شد و پرسشنامه محقق ساخته برای ارزیابی متغیر تمایل به پرداخت. روایی ابزارها توسط متخصصان مدیریت شهری تایید و پایایی آن ها با آزمون آلفای کرونباخ با ضرایب بالا احراز گردید. داده ها با نرم افزار SPSS و با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی تحلیل شدند. یافته ها نشان دهنده وجود یک رابطه مثبت و معنادار آماری (r = ۰.۳۵) بین کیفیت ادراک شده از خدمات کالبدی-تجهیزاتی و تمایل شهروندان به پرداخت عوارض است. این نتیجه بدان معناست که با بهبود وضعیت ظاهری و فیزیکی شهر، تمایل شهروندان به ایفای تعهدات مالی خود افزایش می یابد. علاوه بر این، تحلیل رگرسیون خطی نشان داد که کیفیت خدمات ملموس، به تنهایی قادر به تبیین حدود ۱۲.۲ درصد از تغییرات (واریانس) در متغیر تمایل به پرداخت است. هرچند عوامل دیگری نیز در این زمینه موثرند، اما کیفیت کالبدی به عنوان یک متغیر پیش بین، نقش مهم و مستقلی ایفا می کند. نتیجه گیری اصلی این پژوهش آن است که سرمایه گذاری در جهت ارتقای کیفیت محسوس و عینی خدمات شهری، صرفا یک هزینه برای بهبود کیفیت زندگی نیست، بلکه یک سرمایه گذاری استراتژیک برای تضمین درآمدهای پایدار شهرداری است. با ملموس ساختن نتایج پرداخت عوارض، شهرداری می تواند حس اعتماد، انصاف و مسئولیت پذیری مدنی را در میان شهروندان تقویت کرده و از این طریق، مشارکت مالی آن ها را برای تحقق توسعه شهری جامع، به طور چشمگیری افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

عوارض نوسازی و عمران شهری ، کیفیت خدمات شهری ، تمایل به پرداخت ، مدل سروکوال ، مدیریت شهری