شناسایی، تبیین و اولویت بندی شایستگی های کلیدی مدیران (مطالعه موردی: منطقه شش شهرداری شیراز)

موفقیت سازمان های عمومی در عصر حاضر، به ویژه شهرداری ها به عنوان نهادهای پیشرو در مدیریت مسائل پیچیده شهری، بیش از هر زمان دیگری به کیفیت و توانمندی مدیران و رهبران آن ها وابسته است. شهرداری ها با چالش هایی نظیر افزایش مطالبات شهروندان، محدودیت های مالی، ضرورت تحول دیجیتال، و موج بازنشستگی مدیران باتجربه مواجه هستند. این امر، نیاز به یک سیستم نظام مند جانشین پروری را از یک انتخاب به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است. جانشین پروری موثر، فرآیندی فراتر از جایگزینی است و نیازمند شناسایی و توسعه فعالانه استعدادهای داخلی بر اساس یک معیار مشخص می باشد. سنگ بنای این فرآیند، مدل شایستگی است؛ چارچوبی که تبیین می کند مدیر شایسته در این سازمان چه ویژگی ها، دانش، مهارت ها و نگرش هایی باید داشته باشد. منطقه شش شهرداری شیراز، به عنوان یکی از مناطق مهم و دارای کاربری های متنوع، برای تضمین پایداری مدیریتی خود نیازمند چنین مدلی است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی، اعتبارسنجی و اولویت بندی شایستگی های کلیدی مدیران (در سطوح میانی و ارشد) در منطقه شش شهرداری شیراز، به منظور ارائه یک مدل علمی به عنوان مبنای سیستم جانشین پروری سازمانی است. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، یک تحقیق ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی است. در فاز اول (کیفی)، برای شناسایی و اکتشاف شایستگی ها، از تحلیل تم (Thematic Analysis) ادبیات نظری و مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با مدیران ارشد و خبرگان شهرداری شیراز (که به روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند) استفاده شد. این فرآیند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و منجر به شناسایی ۲۸ شایستگی اولیه در ۴ خوشه اصلی (شایستگی های راهبردی، شایستگی های مدیریتی-اجرایی، شایستگی های فردی و شایستگی های ارتباطی-اجتماعی) گردید. در فاز دوم (کمی)، جهت اعتبارسنجی و اولویت بندی این شایستگی ها و همچنین سنجش شکاف شایستگی ، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های فاز اول تدوین شد. روایی پرسشنامه از طریق نسبت روایی محتوا با نظر ۱۰ تن از متخصصان تایید و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰.۹۲ (برای کل ابزار) احراز گردید. جامعه آماری این بخش، کلیه مدیران میانی و ارشد منطقه شش شهرداری شیراز بودند. داده ها با SPSS ۲۶ و با استفاده از آمار توصیفی و آمار استنباطی (آزمون تی-تک نمونه ای برای سنجش شکاف، و آزمون فریدمن برای اولویت بندی) تحلیل شدند. نتایج نشان داد که از دیدگاه مدیران، خوشه ی شایستگی های راهبردی دارای بیشترین اولویت برای مدیران آینده است. همچنین، نتایج آزمون تی-تک نمونه ای نشان داد که در تمامی شایستگی ها، به ویژه در ابعاد راهبردی و ارتباطی-اجتماعی (مانند تعامل موثر با شهروندان و هوش سیاسی)، شکاف معناداری (p < ۰.۰۰۱) بین وضع موجود و وضع مطلوب وجود دارد. در مقابل، کمترین شکاف مربوط به شایستگی های فنی-تخصصی (درون خوشه اجرایی) بود. این یافته بیانگر آن است که سیستم فعلی عمدتا مدیران فنی را پرورش داده، در حالی که نیاز آینده سازمان، مدیران استراتژیک و تحول آفرین است. مدل نهایی ارائه شده می تواند به عنوان نقشه راه واحد منابع انسانی منطقه شش جهت شناسایی (از طریق کانون ارزیابی) و توسعه (از طریق آموزش هدفمند) استعدادهای مدیریتی جهت تصدی پست های کلیدی در آینده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

جانشین پروری ، مدل شایستگی ، شایستگی های مدیریتی ، مدیریت شهری ، توسعه مدیران ، شهرداری شیراز.