طراحی محیط فیزیکی حیاط مدرسه با رویکرد کاهش تعارض و افزایش تعامل مثبت

هدف این مقاله مروری، بررسی و تحلیل نظام مند مطالعات داخلی و بین المللی پیرامون طراحی محیط فیزیکی حیاط مدرسه با رویکرد کاهش تعارض و افزایش تعامل مثبت است. حیاط مدرسه به عنوان یکی از مهم ترین فضاهای تربیتی، نقشی فراتر از کارکرد کالبدی دارد و می تواند بستری برای یادگیری اجتماعی، تنظیم هیجان و ارتقای سلامت روان دانش آموزان فراهم آورد. این پژوهش با استفاده از روش مرور نظام مند، مقالات منتشرشده در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ در ایران و ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ در سطح بین المللی را مورد بررسی قرار داد. پس از غربالگری اولیه، ۱۰ مقاله (۵ ایرانی و ۵ انگلیسی) انتخاب و با روش تحلیل محتوای کیفی کدگذاری شدند. محورهای اصلی تحلیل شامل: روش های کاهش تعارض، طراحی محیط با رویکرد ارتقای تعامل اجتماعی، ویژگی های کالبدی حیاط مدرسه در افزایش فعالیت بدنی، و ارتباط طراحی با نظریه یادگیری مشارکتی ویگوتسکی بود.یافته ها نشان دادند که طراحی آگاهانه و مشارکتی حیاط مدرسه، با بهره گیری از عناصر طبیعی (فضای سبز، نور و رنگ های آرام)، فضاهای باز و امکانات ورزشی، به طور همزمان موجب کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش تعامل مثبت میان دانش آموزان می شود. مطالعات ایرانی بیشتر بر جنبه های زیبایی شناسی و سلامت روان تاکید داشتند، در حالی که پژوهش های بین المللی بر مشارکت اجتماعی، بازطراحی قوانین استفاده از حیاط و پیوند مدرسه با محله تمرکز کردند. این تفاوت ها نشان می دهد که ترکیب دو رویکرد می تواند چارچوبی جامع برای طراحی حیاط مدارس ایران فراهم آورد.در بخش بحث و نتیجه گیری، سه حقیقت بنیادین استخراج شد: نخست، حیاط مدرسه به عنوان تنظیم گر هیجانی و اجتماعی عمل می کند؛ دوم، مشارکت دانش آموزان و والدین در فرآیند طراحی، حس تعلق و مسئولیت جمعی را تقویت می کند؛ و سوم، ویژگی های کالبدی حیاط مدرسه به طور مستقیم بر کاهش تعارض و ارتقای تعامل مثبت اثرگذار است. بر این اساس، مدل پیشنهادی پژوهش بر سه مولفه کلیدی—طبیعت گرایی، بازی ساخت یافته و مشارکت اجتماعی—استوار است که می تواند به عنوان راهبردی نوآورانه در طراحی مدارس ابتدایی ایران به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

طراحی محیط فیزیکی ، حیاط مدرسه ، کاهش تعارض ، تعامل مثبت ، مرور نظام مند ، یادگیری مشارکتی