نقش مدرسه در آموزش مسائل زیست محیطی، حقوق شهروندی، قانون مداری و مسئولیت پذیری اجتماعی

این پژوهش با هدف بررسی نقش مدرسه در آموزش و نهادینه سازی چهار مفهوم کلیدی مسائل زیست محیطی، حقوق شهروندی، قانون مداری و مسئولیت پذیری اجتماعی انجام شد. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و با طرح توصیفی-تحلیلی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ انجام گرفت. جامعه آماری شامل معلمان، دانش آموزان و مدیران مدارس دوره دوم متوسطه در شهرهای بزرگ ایران بود. با استفاده از نمونه گیری چندمرحله ای خوشه ای، ۳۸۰ دانش آموز، ۱۲۵ معلم و ۴۰ مدیر انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه محقق ساخته (با پایایی ۰.۸۹ بر اساس آلفای کرونباخ)، مصاحبه نیمه ساختاریافته (با ۴۰ مشارکت کننده) و مشاهده غیرمشارکتی بودند. داده های کمی با آمار توصیفی و استنباطی (آزمون تی، ANOVA، همبستگی پیرسون) و داده های کیفی با روش تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شدند. یافته های کمی نشان داد مدرسه در حوزه قانون مداری با میانگین ۷۰.۱ از ۱۰۰ بالاترین عملکرد و در حوزه آموزش مسائل زیست محیطی با میانگین ۵۸.۲ پایین ترین عملکرد را داشته است. همبستگی مثبت و معناداری بین تمامی متغیرها مشاهده شد (۰.۰۱>P). تحلیل کیفی منجر به استخراج ۵ مضمون اصلی شد: شکاف بین برنامه درسی رسمی و غیررسمی، چالش های نهادی و ساختاری، راهبردهای موثر آموزش، تضاد بین رویکرد تربیتی و کنترلی، و نقش محوری مدیریت مدرسه. اگرچه مدرسه دارای ظرفیت بالایی برای پرورش شهروندانی مسئول و آگاه است، اما چالش های ساختاری مانند غلبه سیستم کنکورمحور، کمبود منابع و ناهماهنگی با نهاد خانواده، مانع تحقق کامل این رسالت شده است. تبدیل مدرسه به جامعه ای یادگیرنده و دموکراتیک از طریق آموزش مبتنی بر پروژه و مشارکت فعال، راهکار اساسی برای پرورش همزمان این چهار رکن است.

کلیدواژه ها:

مدرسه ، آموزش زیست محیطی ، حقوق شهروندی ، قانون مداری ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، پژوهش ترکیبی.