تحلیل محتوای کتاب فارسی نهم بر اساس حیطه ی شناختی بلوم

هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای کتاب فارسی پایه نهم دوره ی متوسطه اول بر اساس طبقه بندی شناختی بلوم است. ضرورت انجام این پژوهش از آنجا ناشی می شود که شناخت میزان توجه مولفان کتاب های درسی به سطوح مختلف یادگیری می تواند نشانگر میزان تحقق اهداف برنامه ی درسی ملی باشد. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی و کمی است. جامعه آماری شامل تمامی دروس، پرسش ها و فعالیت های کتاب فارسی پایه نهم (چاپ ۱۳۹۹) است که به روش سرشماری مورد بررسی قرار گرفت. داده ها با استفاده از جدول کدگذاری بر اساس شش سطح شناختی بلوم (دانش، درک، کاربرد، تحلیل، ترکیب و ارزشیابی) تحلیل شدند. برای سنجش پایایی از ضریب کاپای کوهن (k=۰.۸۷) و برای تعیین وزن نسبی سطوح از آنتروپی شانون استفاده شد. یافته ها نشان داد بیشترین تمرکز کتاب بر سطوح دانش (۴۵٪) و درک (۲۳٪) بوده است و کمترین توجه به سطوح ترکیب (۱٪) و ارزشیابی (۲٪) اختصاص دارد. نتایج آنتروپی شانون نیز بیانگر توزیع نامتوازن و تمرکز محتوایی بر سطوح پایین شناختی است. بر این اساس، کتاب فارسی نهم در پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت و توانایی ارزشیابی دانش آموزان ضعف نسبی دارد و بازنگری در طراحی محتوای آموزشی آن توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، حیطه شناختی ، طبقه بندی بلوم ، آموزش فارسی ، آنتروپی شانون