بهبود دسترسی نور روز در ساختمان های تاریخی: مطالعه موردی کلاس های آموزشی زیرتراز در شهر تهران

کاربری مجدد ساختمان های تاریخی به عنوان فضاهای آموزشی، یکی از رویکردهای موثر در حفاظت از میراث معماری و پاسخ گویی به نیازهای معاصر شهری به شمار می رود. با این حال، بسیاری از این ساختمان ها، به ویژه در فضاهای آموزشی واقع در تراز پایین تر از سطح زمین، از نظر کیفیت نور روز با محدودیت های جدی مواجه هستند. دسترسی محدود به نور طبیعی، توزیع نامتوازن روشنایی و افزایش وابستگی به نور مصنوعی از مهم ترین چالش های این فضاها محسوب می شود. از سوی دیگر، ضوابط حفاظتی بناهای میراثی امکان مداخلات مخرب یا تغییرات اساسی در پوسته و ساختار ساختمان را محدود می سازد. ازاین رو، شناسایی و ارزیابی راهبردهای غیرمخرب و سازگار با ارزش های تاریخی بنا برای ارتقای کیفیت نور روز اهمیت ویژه ای دارد.پژوهش حاضر با هدف بررسی امکان بهبود دسترسی و توزیع نور روز در کلاس های آموزشی زیرتراز یک ساختمان تاریخی در شهر تهران انجام شده است. در این تحقیق، یک کلاس درس واقع در تراز پایین تر از سطح زمین، به عنوان نمونه موردی انتخاب و عملکرد نور روز آن در شرایط موجود ارزیابی شد. سپس مجموعه ای از راهبردهای طراحی غیرمخرب، شامل اصلاح هندسه و ویژگی های بازتابی سقف، استفاده از بازتاب دهنده های داخلی و خارجی مشابه قفسه های نوری، و بهره گیری از انواع پرده های کرکره ای ونسی، به صورت منفرد و ترکیبی مورد مطالعه قرار گرفتند.روش تحقیق مبتنی بر شبیه سازی های عددی و با استفاده از موتور محاسباتی Radiance در محیط نرم افزارهای Rhino و Grasshopper انجام شد. تحلیل ها بر اساس داده های اقلیمی سال نمونه شهر تهران صورت گرفت و عملکرد نور روز در چرخه سالانه مورد ارزیابی قرار گرفت. برای سنجش کیفیت نورگیری فضا، شاخص روشنایی مفید نور روز در بازه ۳۰۰ تا ۳۰۰۰ لوکس به عنوان معیار اصلی تحلیل انتخاب شد و توزیع مکانی و زمانی روشنایی در فضای آموزشی مورد بررسی قرار گرفت.نتایج حاصل از شبیه سازی ها نشان می دهد که کاربرد برخی راهبردهای غیرمخرب می تواند به طور معناداری میزان دسترسی به نور روز و یکنواختی توزیع آن را در کلاس های زیرتراز بهبود بخشد. ترکیب بهینه برخی سامانه ها توانست سهم ساعات مفید نوری در بازه قابل قبول را افزایش داده و در عین حال از ایجاد خیرگی و نقاط روشن نامناسب جلوگیری کند. این نتایج بیانگر آن است که بدون آسیب به اصالت کالبدی بناهای تاریخی، می توان از طریق راهکارهای طراحی مبتنی بر شبیه سازی، کیفیت بصری و آسایش نوری فضاهای آموزشی را ارتقا داد. یافته های این پژوهش می تواند راهنمایی عملی برای معماران و طراحان در پروژه های بازکاربری ساختمان های میراثی با کاربری آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

نور روز ، ساختمان های تاریخی ، کلاس آموزشی زیرتراز ، شبیه سازی نور روز ، روشنایی مفید نور روز