علت شناختی بزهدیدگی زنان و اطفال در شبکه های اجتماعی

بزهدیدگی در فضای مجازی به ویژه در میان زنان و اطفال، به عنوان دو گروه آسیب پذیر، به یکی از چالش های بنیادین سیاست جنایی معاصر بدل شده است. شبکه های اجتماعی با فراهم آوردن بسترهای نوین ارتباطی، علاوه بر تسهیل تعاملات اجتماعی، زمینه بروز اشکال جدیدی از بزهدیدگی را نیز فراهم آورده اند که بررسی علل و سازوکارهای آن در پرتو رویکردهای نوین جرم شناسی ضرورت دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که عوامل شناختی موثر در بزهدیدگی زنان و اطفال در شبکه های اجتماعی کدام است و نظام حقوقی ایران تا چه اندازه توانسته است در برابر این عوامل واکنش نشان دهد. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه داده های اسنادی، به واکاوی علل فردی و اجتماعی-شناختی بزه دیدگی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که ضعف سواد رسانه ای، فقدان مهارت های خودکنترلی در استفاده از فضای مجازی، اعتماد ساده انگارانه به ناشناسان، و عدم آگاهی از تهدیدات سایبری، از مهم ترین متغیرهای شناختی موثر بر بزهدیدگی زنان و اطفال محسوب می شوند. بررسی قوانین مرتبط، از جمله قانون جرایم رایانه ای ۱۳۸۸ و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹، حاکی از آن است که هرچند این قوانین گام هایی در جهت حمایت برداشته اند، اما کاستی هایی همچون عدم تصریح به مسئولیت پلتفرم ها، ضعف ضمانت اجرا و فقدان مقررات ناظر بر ارتقای سواد دیجیتال موجب کاهش کارآمدی آن ها شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که پیشگیری موثر از بزهدیدگی مستلزم اتخاذ رویکردی ترکیبی است که علاوه بر اصلاح قوانین و تقویت ضمانت اجراها، آموزش مهارت های شناختی به گروه های هدف، ارتقای مسئولیت اجتماعی پلتفرم ها و نهادینه سازی فرهنگ استفاده ایمن از شبکه های اجتماعی را شامل شود.

کلیدواژه ها:

بزهدیدگی ، زنان ، اطفال ، شبکه های اجتماعی ، علل شناختی ، سیاست جنایی ایران.