ارائه الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استان کرمانشاه

چکیده مبسوط مقدمه: مراتع از حیاتی ترین بسترهای تداوم حیات و توسعهپایدار و اساسی ترین عامل تولید در دامداری سنتی هستند. گسترش فعالیت های تولیدی و افزایش جمعیت از یک سو و درهم ریختگی سامانه سنتی مدیریت جامع مراتع از سوی دیگر، وضعیت نامناسبی را در مراتع به‎وجود آورده‎ است. امروزه با افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به مواد غذایی، ضرورت بهره برداری پایدار از مراتع در فرآیند توسعه پایدار از اهمیت و جایگاه بالایی برخوردار است. بی تردید این ضرورت ایجاب می کند که بهره برداری از آن در برنامه های توسعه ای به طور مستمر ارتقا یابد. با توجه به این مسئله که مدیریت یکی از مهمترین عوامل در بهره وری مراتع است و قسمت اعظمی از مراتع کشور نیز توسط عشایر مورد بهره برداری قرار می گیرد، این عرصه ها نیازمند اعمال مدیریتی صحیح با هدف حفظ، احیاء، توسعه و بهره برداری بهینه هستند، لذا طراحی الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استان کرمانشاه امری ضروری می باشد؛ بنابراین این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سوال است که مولفه ها و ابعاد الگوی مدیریت پایدار مراتع تحت چرای دام عشایر استان کرمانشاه کدامند؟ مواد و روش ها: مطالعه کیفی حاضر از نظر هدف پژوهشی کاربردی است، که به روش تئوری بنیادی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش، متخصصان و کارشناسان حوزه نظارت بر دامپروری، حفاظت از محیط زیست و مراتع و عشایر استان کرمانشاه بوده‎اند که به روش نمونه‎گیری هدفمند با ۱۳ نفر از آنان مصاحبه انجام گرفت و اشباع نظری حاصل شد. تحلیل داده ها در قالب تحلیل محتوای متعارف با استفاده از نرم افزار MAXQDA انجام شد. نتایج در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی کدگذاری شدند. در مرحله کدگذاری باز، ۲۹ مفهوم کلیدی شناسایی شد. در پایان مراحل کدگذاری با به کاربردن مدل پارادایمی، الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استخراج گردید. نتایج و بحث: بر اساس یافته های تحقیق، در مدل پارادایمی، نظام آموزش و تحقیقات، مدیریت علمی فنی مراتع و جنگل ها، نظام اجرایی و توسعه ظرفیت های عشایری به عنوان اجزای مقوله محوری شناسایی گردیدند. عوامل اقتصادی، دولتی، فردی و فرهنگی به عنوان شرایط علی؛ عوامل مرتبط با مرتع و عوامل مرتبط با بهره برداران به عنوان شرایط زمینه ای؛ و عوامل طبیعی و انسانی به عنوان شرایط مداخله گر حاصل شده است. همچنین بر اساس نتایج، عوامل بنیادی و نوآوری به عنوان راهبردها شناسایی شدند و ایجاد اشتغال، ارتقاء عملکرد مدیریتی و بهبود تولید، پیامدهای حاصل از اجرای الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری بودند. نتیجه گیری: مدل پارادایمی پژوهش گویای آن است که مقوله مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط علی یعنی جنبه های مختلف معیشت عشایری تاثیر پذیرفته و بر راهبردهای مدیریت پایدار مراتع تاثیرگذار است. همچنین بر مبنای الگوی پژوهش راهبردهای مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط مداخله گر، شرایط زمینه‎ای و مقوله محوری تاثیر می‎پذیرند و راهبردها بر روی پیامدهای مدیریت پایدار مراتع عشایری تاثیر می گذارند. به طورکلی بر مبنای این الگو می‎توان گفت که چنانچه مدیریت پایدار مراتع عشایری با توجه به شرایط معیشتی عشایر تعریف و اجرا گردد، راهبردهای مدیریت پایدار مراتع نیز مبتنی بر شرایط واقعی زندگی عشایر و وضعیت اکولوژیکی منطقه بوده و رسیدن به دستاوردهای مدیریت پایدار ازجمله اشتغال و بهبود تولید نیز دور از انتظار نخواهد بود. بکارگیری الگوی مستخرج از این پژوهش می تواند در پایداری مراتع تحت چرای دام عشایر و بهره برداری بهتر عشایر از این مراتع موثر باشد، به گونه ای که کمترین زیان متوجه مراتع استان گردد. نتایج حاصل از این مطالعه می تواند مورد استفاده اداره کل امور عشایر، اداره کل منابع طبیعی استان، اداره کل دامپزشکی و اتحادیه تعاونی عشایری گردد.

کلیدواژه ها:

مدل ، تئوری بنیادی ، کرمانشاه ، مدیریت پایدار ، مراتع عشایری