بررسی قاعده ی لاضرر در فقه اسلامی و کاربرد آن در روابط اجتماع

قاعده ی«لاضرر و لاضرار»یکی از قواعد بنیادین فقه اسلامی است که نقش مهم درتعدیل و تکمیل نصوص شرعی و تنظیم روابط انسانی و اجتماعی دارد. این قاعده به عنوان اصل فقهی، مبنای برای نفی احکام ضرری و ابزاری برای تحقق عدالت، رفع ظلم و حفظ مصالح عمومی در عرصه های مختلف حقوقی، خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی به شمار می آید. گستردگی کاربرد این قاعده موجب شده است تا فقهیان شیعه و اهل سنت تحقیقات فراوانی در تبیین مبانی و آثار آن انجام دهند و حتی برخی از آنان آثار مستقلی در باره این قاعده نگاشته اند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی – توصیفی به بررسی مبانی فقهی قاعده ی «لاضرر» در منابع فقه شیعه و اهل سنت پرداخته کارکرد های آن را در روابط اجتماعی تحلیل کرده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که این قاعده بر پایه آیات و روایات معتبر اجماع فقها و بنای عقلا، از حجیت برخوردار است و احکام فرعی فراوانی بر آن مترتب می شود. افزون بر این قاعده «لاضرر» در مواجهه با تعارض میان احکام اولیه و مصالح اجتماعی، زمینه صدور احکام ثانویه و اصلاح قوانین شرعی را فراهم می آورد. بدین ترتیب، این قاعده ابزار کارآمد برای تحقق عدالت اجتماعی، پیشگیری از ظلم و پاسداشت کرامت انسانی در جامعه اسلامی است.

کلیدواژه ها:

قاعده لاضرر ، فقه اسلامی ، عدالت اجتماعی ، احکام ثانویه ، حقوق اسلامی ، نفی ضرر