بررسی بنیادین آموزه های قرآنی و روایی مرتبط با چیستی، ارزش و جایگاه «علم» و «معرفت» در نظام معرفت شناختی اسلام

این مقاله با هدف بررسی اموزه هاقرآنی و روایی مرتبط با چیستی، ارزش و جایگاه «علم» و «معرفت» در نظام معرفت وتعالیم اسلام، بر دو محور اصلی متمرکز شد: تبیین ماهیت نورانی و حیات بخش علم در قرآن و استخراج شاخصه های عملی و ارزشی آن از احادیث صحیح. تمرکز بر یافته های تحلیلی قرآنی-روایی مقاله حاضر، به اختصار علمی.یافته های کلیدی عبارتند از:۱. ماهیت نورانیت علم: تحلیل آیات، به ویژه آیاتی که علم را مقارن با نور (مانند آیه نور) معرفی می کنند، نشان داد که علم در نگاه قرآنی، صرفا انباشت اطلاعات نیست، بلکه یک قوه ادراکی است که مرز میان حق و باطل را آشکار می سازد و قلب را از ظلمت جهل رهایی می بخشد.۲. علم به مثابه حیات بخش قلب: نتایج نشان داد که علم حقیقی، عامل اصلی حیات معنوی و قلب سلیم است. همان طور که بدن بدون روح فاقد ارزش است، قلب بدون علم صحیح، مرده تلقی می شود (مفهوم «موت القلب» در مقابل «حیات القلب بالعلم»).۳. علم و عمل؛ دو روی یک سکه: تحلیل روایات، به ویژه احادیث مربوط به «امام عمل» بودن علم، تاکید نمود که معرفت تا زمانی که به سلوک عملی تبدیل نشود، ناقص و ناقص المرجع است. علم بدون عمل، سدی میان عالم و حقیقت است.۴. برتری معرفتی بر مادیات: اثبات گردید که علم، میراث انحصاری انبیا است و از منظر ارزش گذاری، بر تمام سرمایه های مادی (مال و ثروت) برتری دارد؛ زیرا فانی شدنی نیست و توانایی تغییر ساختار وجودی انسان را دارد.۵. علم و خشیت: یکی از برجسته ترین نتایج، تلازم مستقیم میان علم راسخ و خشیت (ترس توام با احترام) است. این خشیت، معیار سنجش عمق معرفت فرد در برابر عظمت الهی دانسته شد.در مجموع، پژوهش حاضر به این جمع بندی رسید که علم در چارچوب اسلامی، یک فرآیند هستی شناختی است که انسان را از مرتبه تعقل صرف به مرتبه شهود و عمل صالح ارتقاء می دهد و این فرآیند، توسط منابع اصیل اسلامی (قرآن و سنت صحیح) به صورت نظام مند تبیین شده است.

کلیدواژه ها:

معرفت ، علم ، حدیث ، آموزه های قرانی