اعتبارسنجی برهان ناصرخسرو در رد صانع بودن افلاک

ناصرخسرو در قول ششم از زادالمسافرین طولانی ترین برهان خود را برای رد ادعای دهریان می آورد که می گویند فلک صانع عالم است. بنیاد این برهان متشکل مطالب مرتبط با مقوله حرکت طبایع و موالید و نیز مقهور یا قاهربودن افلاک و حرکت دورانی شان است. در این نوشتار، نخست این برهان طولانی و مبسوط، با خوانش جزءپردازانه بند به بند و واکاوی منطقی اعتبارسنجی شده، صدق استنتاج های منطقی آن، با کاربست منطق ریاضی؛ و محتوای مقدمات و گزاره ها، با معیار منطق سینوی، تجزیه و تحلیل می شود. برهان ناصرخسرو روشمند و از منظر صورت، دارای ساختار منطقی معتبر است؛ در عین حال، مقدمات آن دربردارنده برخی مفروضات ادعایی ست و از دیدگاه معنا، مغالطه ها و قیاس های مع الفارقی در بطن برهان به چشم می خورد. همچنین برهان دارای لم ها و مطالبی حاشیه ای ست که برخی شان مواردی ارزشمند و قابل توجه و بعضی مازاد بوده و حذفشان از بدنه اصلی برهان امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

Zad al-Musafirin ، Naser Khusraw ، Argument ، Celestial Spheres (aflāk) ، Compulsory Motion ، زادالمسافرین ، ناصرخسرو ، برهان ، افلاک ، حرکت قسری