گونه شناسی مساجدتاریخی بازار بزرگ اصفهان، براساس ساماندهی فضایی-کالبدی

در طول تاریخ اسلام، مساجد همواره به عنوان نماد هویت شهر اسلامی، نقشی کلیدی در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جوامع مسلمان ایفا کرده اند. این بناها در هر دوره ضمن حفظ اصول بنیادی معماری، شکل ها و الگوهای متنوعی به خود گرفته اند و متاثر از ویژگی های فرهنگی و عملکردی زمانه خویش بوده اند. در این میان، مساجد بازار اصفهان با قرارگیری در بستر بازار و پیوند عمیق با معیشت، روابط اجتماعی و باورهای دینی مردم، جایگاهی ممتاز دارند و جلوه گاه تلفیق معنویت و زندگی روزمره اند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از داده های اسنادی و مطالعات میدانی، به گونه شناسی این مساجد (۱۹ نمونه) پرداخته و کوشیده است الگوهای کالبدی و سازمان فضایی آن ها را در بستری تطبیقی بررسی کند. نتایج نشان می دهد که مساجد بازار اصفهان، در عین وحدت کلی در سیمای کالبدی، بر اساس کاربری، ساختار فضایی و عناصر تشکیل دهنده قابل طبقه بندی در گونه های مختلف هستند. حضور این مساجد در دل بازار، علاوه بر تامین نیازهای عبادی، نقشی موثر در ارتقای آرامش روانی، انسجام اجتماعی و حتی تنظیم مناسبات اقتصادی ایفا نموده است. این شناخت می تواند زمینه ساز بازآفرینی فضاهای تجاری-مذهبی هماهنگ با ارزش های تاریخی و فرهنگی معماری ایرانی-اسلامی در عصر معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ، گونه شناسی ، مساجد بازار ، مراکز تجاری ، بازار تاریخی اصفهان ، ساماندهی فضایی