خوانش عناصر فیلمیک در نگاره های ایرانی

نگارگری نوعی نقاشی منحصر با ویژگی های بارز توجه است که در ایران زمین از سابقه طولانی برخوردار است. این نوع نقاشی در دوره های گوناگون با تحولات و فراز و نشیب های مختلفی مواجه بوده که اوج آن در دوره صفوی است. سینما به عنوان هنر هفتم در روند پیشرفت و تکاملش از هنرهای دیگر از جمله نقاشی تاثیر گرفته است. تاثیرات نقاشی، زیبایی شناسی منحصربه فردی را در سینما به وجود آورده است که در عصر حاضر بازتاب عکس العمل آن در هنرهای دیگر و از جمله نقاشی پدیدار بوده است. بدیهی است که نگارگری ایرانی سابقه ای طولانی دارد و سینما پس از گذشت سال ها از عملکرد و تاریخ این هنر متولد شده است. پژوهش حاضر با هدفی بنیادین در تلاش است بحثی بینارشته ای را مطرح سازد و مسئله اصلی تحقیق واکاوی و ریشه یابی عناصر فیلمیک در نگارگری ایرانی است. روش تحقیق کیفی با رویکردی توصیفی تحلیلی و بر اساس جمع آوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و بایگانی های صوتی و تصویری است. بدین سان بر مبنای انتخاب هدف مند از موارد مطلوب نگاره های ایرانی گزینش شده و مورد مداقه و تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که میان سینما و نگاره های ایرانی، شاخصه های مشابه متعددی وجود دارد؛ از جمله روایت بصری که بدون استفاده از متن مستقیم، مخاطب را در جریان داستان قرار می دهد، فضاسازی معنایی متناسب با مضمون، ترکیب بندی چندسطحی و رنگ های نمادینی که حامل بار معنایی ویژه اند و به تثبیت هویت اثر یاری می رساند. نتیجه حاصله نشان از آن دارد که سینما با ویژگی های فرمال و روایی خود فضایی پویا و حس «زمان حال» ایجاد می کند. نگاره های صفوی نیز پیش از پیدایش سینما با ترکیب بندی و جزئیات، حرکت و پویایی را القا کرده اند. هر دو رسانه با بهره گیری از میزانسن، نورپردازی، زاویه دید و روابط فضایی چندبعدی، فضایی فراتر از یک قاب می سازند که امکان روایت گذشته و آینده را فراهم می کنند.

کلیدواژه ها:

عناصر فیلمیک ، نگاره های ایرانی ، روایت ، میزانسن ، حرکت