کرمانیان در برابر مغولان؛ تقابل تدبیر و شمشیر

بررسی برخی از تحقیقات جدید و حتی بعضی از منابع دست دوم تاریخی، این نکته را به ذهن مخاطب متبادر می­سازد که کرمانیان (اعم از حاکمان، دولتمردان و عموم مردم کرمان) با طوع و رغبت از مغولان چنگیزی اطاعت کرده و بدون هیچ سیاست، تلاش و یا مقاومتی به تسلیم کامل آنان درآمده اند. نوشتار حاضر بر آن است که با بهره گیری از روش پژوهش تاریخی با رویکرد تحلیلی، این قول ساده­انگارانه را به چالش کشد و با ارائه­ دلایل و شواهد متقن تاریخی بدین پرسش پاسخ دهد که رویکرد کرمانیان در برابر مغولان چنگیزی چگونه بود و این رویکرد چه تبعات و نتایجی برای کرمان داشت؟ یافته های پژوهش نشان داد که اولا حاکمان و دولتمردان کرمان همزمان با تهاجمات مغولان، با توجه به شناختی که از مغولان، کشتار و شدت عمل آنها داشتند؛ زیرکانه سعی کردند از رسم ایلی مغولان تبعیت کرده و از ویرانی کرمان جلوگیری کنند. ثانیا دولتمردان کرمان تا حد ممکن سعی داشتند از باز شدن پای مغولان به کرمان جلوگیری کرده و با رسومی همچون فرستادن گروگان به دربار مغولان و یا ازدواج های سیاسی و حتی پرداخت مالیات، امنیت سیاسی – اجتماعی کرمان را حفظ کنند تا در پس این امنیت بتوانند به رونق اقتصادی نیز دست یابند. اگرچه سرانجام مغولان همزمان با دوران ایلخانی اولجایتو بر کرمان استیلا یافتند؛ اما کرمانیان نزدیک به یک قرن با همین رویکرد در مقابل مغولان ایستادگی کردند و نه تنها از ویرانی سرزمین خود جلوگیری کردند؛ بلکه دورانی همراه با رونق اقتصادی و رشد فرهنگی را پشت سر گذاشتند؛ دورانی که اوج آن همزمان با حکومت ترکان خاتون قراختایی است. در مجموع می­توان کرمانیان را پیروز میدان رویارویی با مغولان دانست.

کلیدواژه ها:

کرمان ، مغولان ، دوران ایلخانی اولجایتو ، ترکان خاتون قراختایی