تحلیل تطبیقی قصه ها و اشعار کتاب فارسی ابتدایی و تاثیر آن ها بر جهان بینی کودک

کتاب های فارسی دوره ابتدایی، به عنوان نخستین متن های رسمی آموزشی، نقشی بنیادین در شکل دهی به جهان بینی شناختی، عاطفی و اخلاقی کودک ایفا می کنند. قصه ها و اشعار مندرج در این کتاب ها، نه تنها ابزار انتقال مهارت های زبانی هستند، بلکه حامل نظامی از ارزش ها، هنجارها، کلان روایت های فرهنگی و الگوهای معنابخش به تجربه زیسته کودک محسوب می شوند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–تطبیقی، به بررسی ساختار معنایی، محتوای ارزشی و کارکرد تربیتی قصه ها و اشعار کتاب فارسی ابتدایی پرداخته و تاثیر آن ها را بر مولفه های اصلی جهان بینی کودک تحلیل می کند.در بخش قصه ها، تمرکز اصلی بر روایت محوری، شخصیت پردازی اخلاقی و کنش های الگوساز قرار دارد. قصه های فارسی ابتدایی اغلب با تکیه بر تقابل های دوگانه (خوب/بد، تلاش/تنبلی، صداقت/دروغ) و پیامدهای روشن رفتاری، به ساده سازی پیچیدگی های اخلاقی جهان می پردازند. این ویژگی، ضمن افزایش درک کودک، موجب شکل گیری نوعی جهان بینی هنجاری و تا حدی مطلق گرا می شود که در آن خیر و شر مرزهای مشخصی دارند و نظم جهان بر پایه پاداش و تنبیه اخلاقی قابل پیش بینی است. در مقابل، اشعار کتاب فارسی بیشتر بر تجربه زیباشناختی، هیجان، تخیل و احساس تعلق تمرکز دارند و با بهره گیری از تصویرسازی، موسیقی کلام و عاطفه، کودک را به درکی شهودی، شاعرانه و انسانی از جهان سوق می دهند.تحلیل تطبیقی نشان می دهد که قصه ها بیشتر در شکل دهی به جهان بینی شناختی–اخلاقی کودک نقش دارند، در حالی که اشعار سهم برجسته تری در پرورش جهان بینی عاطفی–زیباشناختی ایفا می کنند. قصه ها معمولا کودک را به پذیرش نظم اجتماعی، مسئولیت پذیری و کنش مبتنی بر عقل عملی دعوت می کنند، اما اشعار با پررنگ سازی احساسات، طبیعت گرایی، همدلی و معنویت، زمینه رشد هوش هیجانی و حساسیت اخلاقی را فراهم می سازند.یافته ها حاکی از آن است که تعامل هم افزای قصه و شعر در کتاب فارسی ابتدایی، به ایجاد جهان بینی یک بعدی منجر نمی شود، بلکه در صورت توازن محتوایی، می تواند زمینه ساز رشد همزمان عقلانیت، اخلاق، تخیل و همدلی در کودک باشد. با این حال، غلبه نگاه تک پاسخی در برخی قصه ها و فقدان تنوع تفسیری در اشعار، ممکن است ظرفیت تفکر انتقادی کودک را محدود کند. ازاین رو، بازنگری محتوای این متون با رویکردی چندلایه، انسان گرایانه و شناختی–فرهنگی، برای تربیت نسلی برخوردار از جهان بینی منعطف، معناجو و مسئول ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

کتاب فارسی ابتدایی ، قصه ، شعر ، جهان بینی کودک ، تربیت اخلاقی ، هوش هیجانی ، ادبیات کودک ، معنا سازی ، روایت ، تخیل